نهاد ریاست جمهوری - معاونت امور زنان و خانواده

12 ژوئن برابر با 22 خرداد ماه روز جهانی اقدام علیه کار کودک



«به بهانه روز جهانی اقدام علیه کار کودک (12 ژوئن برابر با 22 خرداد ماه)؛ شعار سال 2019: کودکان به جای کار در مزارع باید به رویاهای ¬شان بپردازند»

ایجاد شده در تاریخ: چهارشنبه 22 خرداد 1398 - 15:26
آخرین ویرایش:چهارشنبه 22 خرداد 1398 - 16:34

به قلم زهرا جعفری

  1. کار کودک نقض فاحش حقوق کودک محسوب می­شود؛ نقضی که در سایه شوم آن دختران و پسران، این عناصر اصلی و اساسی جامعه، از حق کودک بودن، حق دسترسی به آموزش کیفی و حق داشتن امید به آینده محروم می­شوند. (1)
  2.  با این پیش مقدمه، کار کودک را می­توان در دو نوع مرئی و نامرئی از هم تفکیک نمود؛ کار مرئی کودک به مشاغلی؛ نظیر دست فروشی،  پادویی، شاگردی مغازه و واکس زنی تقسیم می شود که در منظر عموم  صورت می ­پذیرد و لذا به آسانی قادر به رویت آن هستیم؛ لیکن کار نامرئی کودک آن قسم از مشاغلی است که به دور از دید کنترل گر عامه انجام می شود و به این جهت امکان سوءاستفاده از کودک را شدت بخشیده و وی را در موقعیتی بسیار آسیب پذیر قرار می­دهد و خود به چند دسته؛ اشتغال به کار در کارگاه­ ها، معادن، کارخانه ها، مزارع کشاورزی و بالاخص کارگاه­ های زیرزمینی و غیرقانونی و نیز اشتغال به کار در خانه؛ اعم از خانه خود، خانه کارفرما و یا خانه اشخاص ثالث تقسیم می­شود؛ ازجمله مصادیق عینی این قسم از کارها می ­توان به جست­و­جو و جمع­آوری ضایعات آهن، زباله گردی و جمع­ آوری ضایعات بطری و ظروف یکبار مصرف، حمل ماسه و آجر و درست کردن خشت در نامرئی ­ترین مناطق دور از مرکز، باربری، ساقی­ گری و خرید و فروش مواد مخدر اشاره داشت. (2)
  3. روی دیگر اشتغال کودک به کار، انواع آسیب­ هایی است که سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و عاطفی او را هدف قرار می­ دهد و از جمله مصادیق آن می توان به موارد زیر اشاره داشت:
  • پیاده روی ­های طولانی برای دست ­فروشی؛
  •  قرار داشتن مستمّر در معرض نور مستقیم خورشید و آلودگی هوا؛
  •  حمل بارهای سنگین ­تر از وزن خود کودک کارگر؛
  •  زباله گردی و تماس با مواد آلوده به انواع میکروب ­­ها و بیماری­ های واگیر؛
  •  تماس با مواد شیمیایی، سموم و آفت­کش ­­ها در کارهای کشاورزی، کار با ماشین ­آلات و وسایل خطرناک در مشاغل تولیدی؛
  •  رفتار ارعاب آمیز و توهین کننده کارفرما؛
  •  تحمل ساعات طولانی کار؛
  •  کار در شب؛
  • نگاه و برخورد تحقیر کننده و ترحم آمیز مشتریان و گروه همسالان و شبکه دوستان؛
  •  تنبیه بدنی و آزارهای جنسی. (3)
  1. آسیب ­­های شغلی کودکان کار گاه به صورت آنی و فوری سلامت جسم و روان وی را مخدوش می کند که از جمله مصادیق آن می توان به قطع دست یا انگشتان دست در اثر کار با ماشین آلات خطرناک، مشکلات چشمی، به ­ویژه در اثر قرار داشتن در معرض نور شدید و مواد شیمیایی اشاره داشت و گاه سلامت جسم و روان کودک را در بلند مدت آسیب پذیر نموده و وی را با اعتماد به نفس مخدوش و آسیب دیده، از دست دادن عزت نفس، ترس از حضور در جمع، ضعف ارتباطی و فقر کلامی مواجه خواهد کرد و این همه علاوه بر محرومیتی است که در اثر سلب فرصت ­­های تفریح و سرگرمی و بازی و بودن در گروه همسالان و شبکه دوستان و حضور در چرخه تحصیل متوجه رشد و توسعه و منافع عالیه وی خواهد شد. (4)
  2. به عبارت دیگر، بین اشتغال کودک به کار و برخورداری و استیفای حقوق  او رابطه­ ای معکوس وجود دارد؛ به نحوی که کودک مشغول به کار، منصرف از ساعات اشتغال و نوع کار، نه تنها فرصت حضور در کلاس های درس مدارس و یا فرصت حضور مؤثر در کلاس را از دست خواهد داد، بلکه هم چنین از فرصت بهره مندی از بازی و سرگرمی و فعالیت های هنری و فرهنگی که از اسباب رشد و پرورش استعداد های او به شمار می آید، محروم خواهد شد. درکنار این عوامل و به دلایل پیش گفته، کودک کار  در معرض  شرایط کاری قرار دارد که نتیجه آن آسیب رسانی مستمر و جبران ناپذیر به سلامت او می باشد.
  3.  نظر به مراتب فوق و با عنایت به تبعات منفی کار کودک بر سلامت جسم و روان و منافع عالیه وی، سازمان بین­المللی کار در پرتو استاندارسازی و رویه­­سازی برای بهره­مند نمودن همگان از شرایط عادلانه شغلی به طور عام و اقدام علیه کار کودکان به طور خاص، از سال 2002 میلادی (1381) روز 12 ژوئن (برابر با 22 خرداد) را به روز جهانی اقدام علیه کار کودک اختصاص داد تا به این ترتیب توجه همگان را برای اقدام هماهنگ علیه کار کودک  و ریشه­کنی آن جلب نماید.
  4. هم­­­چنین سالانه با انتخاب محور موضوعی یا همان شعار سال این روز پاس داشته می­شود. شعار سال 2019 (1398) به : «کودکان به جای کار در مزارع باید به رویاهای­شان بپردازند» (5) اختصاص یافته است. علت این نام­گذاری آن است که به زعم سازمان ملل متحد، از هر ده کودک کار، هفت کودک در مزارع کشاورزی مشغول به کار هستند. (6) 
  5. تعمق در چرایی کار کودک ما را به رابطه عکسی می رساند که بین توسعه یافتگی کشور  و کار کودک وجود دارد. به این ترتیب که هرچه میزان توسعه یافتگی در سطوح اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و سیاسی بالاتر و پایدارتر باشد، شاهد کاهش آمار کودکان کار خواهیم بود و بالعکس نقص و توسعه نیافتگی در حوزه های مذکور و لذا محرومیت از حمایت های اجتماعی و رفاهی پایه، به بالارفتن کودکان در گیر در کار منجر خواهد شد؛ بر این اساس با رهیافت حاصل از روز جهانی اقدام علیه کار کودک، در سیاست گذاری برای کاهش فقر و محرومیت اجتماعی؛ بالاخص مراتب زیر حائز اهمیت توجه هستند:
  • در پیش گرفتن قصد و اراده واقعی و جدی برای کاهش محرومیت و فراگیرسازی عدالت اجتماعی؛
  • بهره گیری از تجارب ملی و حداکثر منابع موجود جهت برقراری نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی؛
  • پیش­بینی سیاست افتراقی حمایتی نسبت به دهک های پایین جمعیتی، مناطق آسیب پذیر و کمتربرخوردار و غیربرخوردار و نیز افراد دارای نیازها و اقتضائات ویژه؛ نظیر کودکان، سالخوردگان، مبتلایان به بیماری و نیز افراد دارای معلولیت؛
  • ارزیابی مستمر موانع، چالش ها و دستاوردهای این نظام های حمایتی با مشارکت نمایندگان نهادهای مدنی و سازمان های  حمایت گر؛
  • هماهنگ­سازی راهبردهای نظام رفاه و تأمین اجتماعی با رویکردهای راهبردی مربوط به آموزش، اشتغال، اقتصاد، خصوصی­سازی و محیط­زیست.
  1.  امید می­رود در پرتو اقدامات چندوجهی و همه جانبه نگر، ضمن زدودن غبار محرومیت از چهره کلیه شهروندان و بهره مند سازی آن ها از خدمات رفاهی پایه و حداقل های حیات؛ شامل خوراک مکفی و مغذی، پوشاک و مسکن مناسب، خدمات آموزشی و سلامت محور  اولیه کیفی، دسترس پذیر، ارزان و یا رایگان، همگان از حداقل درآمد لازم برای زندگی توأم با کرامت برخوردار شوند. آن چنان زندگی که خانواده و یا کودک مجبور نباشد جهت ارتقای سطح معیشت و رفاه آن،  آموزش و تحصیل و غیره را به دیار فراموشی سپرده و به ناچار به بازار کار و اشتغال زودهنگام قدم گذاشته و تبعات و تأثیرات ناگوار آن را گاه تا آخر عمر با خود یدک بکشد.

تهیه و تنظیم: زهرا جعفری

دانشجوی دوره دکتری تخصصی حقوق بین ­الملل عمومی دانشگاه تهران

پانوشت­ها

  1. http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/who-we-are/ilo-director-general/statements-and-speeches/WCMS_215486/lang--en/index.htm.
  2. http://www.ihrc.ir/Page.aspx?ID=3182&Group=CaseStudy&Title=0%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%C2%BB
  3. Ibid.
  4. Ibid.
  5. “Children shouldn’t work in fields, but on dreams”.
  6. https://www.un.org/en/events/childlabourday/ .




دیدگاه شما

نام :
پست الکترونیکی :
دیدگاه شما :
کد امنیتی را وارد نمایید :
Captcha