نهاد ریاست جمهوری - معاونت امور زنان و خانواده

آسیب‌های اجتماعی و عملکرد نهادهای سیاستگذار





ایجاد شده در تاریخ: شنبه 24 اسفند 1398 - 14:27


در ایران نهادهای بسیاری در حوزه پیشگیری و مبارزه در جهت رفع آسیب‌های اجتماعی فعالیت می‌کنند که پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، دفتر سیاستگذاری و برنامه‌ریزی فرهنگی- اجتماعی وزارت علوم و تحقیقات، معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری و سازمان‌های مردم نهاد از جمله فعال‌ترین این نهادها به شمار می‌روند.

از جمله نهادهایی که در زمینه آسیب‌های اجتماعی فعالیت می‌کند، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی است. این پژوهشگاه از سال ۱۳۵۷ فعالیت خود را آغاز نموده و در تاریخ بیستم بهمن ۱۳۸۶ به سطح پژوهشگاه ارتقاء یافت. از همان زمان نیز معاونت پژوهشی پژوهشگاه به منظور ساماندهی فعالیت‌های پژوهشی و علمی اعضای هیئت علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی پژوهشگاه، تشکیل شده است.

معاونت پژوهشی پژوهشگاه عهده‌‏دار وظیفه برنامه‌‏ریزی، اداره و هدایت کلیه امور مربوط به فعالیت‌‏های پژوهشی پژوهشگاه، تدوین آیین‌‏نامه‌‏ها و دستورالعمل‏‌های اجرایی و ارزیابی عملکرد پژوهشی، برنامه‌‏ریزی در راستای سیاست‌‏های کلان پژوهشی، تدوین خط‏ مشی‏‌های اجرایی امور پژوهشی و فراهم نمودن تمهیدات لازم به منظور بهره‏‌گیری بهینه از امکانات، ظرفیت‌‏ها و توانایی‌های بالقوه پژوهشگاه جهت رفع نیازهای جامعه، تولید دانش ملی و گسترش مرزهای دانش، گسترش و اشاعه فرهنگ پژوهش، ارائه دستاوردهای علمی در قالب های کارآمد و ... است.

 همچنین ایجاد ارتباط مؤثر با نهادها، سازمان‌ها و دستگاه‌های دولتی و خصوصی حاضر در جامعه در جهت رفع نیازهای پژوهشی و مطالعاتی آنان و حل بخشی از مشکلات جامعه و تولید دانش فنی از وظایف دیگر این معاونت است.

این پژوهشگاه با توجه به شرح وظایف خود به گونه‌ای موثر می‌تواند نیازهای پژوهشی در خصوص آسیب‌های اجتماعی و ارائه راه‌حل‌های مناسب در این زمینه را تامین کند. برای مثال از جمله فعالیت‌های پژوهشی که این مرکز در زمینه آسیب‌های اجتماعی انجام داده‌است عبارتند از «نگرش معتادان به تغییر رویکرد پلیس در امر مبارزه با سوء مصرف مواد» و «بررسی نقش خشونت بر میزان طلاق در جامعه».

از دیگر نهادهای موثر در زمینه آسیب‌های اجتماعی، دفتر سیاستگذاری و برنامه ریزی فرهنگی- اجتماعی وزارت علوم و تحقیقات است. در رابط با تاریخچه این نهاد باید گفت، آموزش عالی در فرهنگ و تمدن پویای ایرانی و اسلامی از قدمت و غنای شایسته‌ای برخوردار است. با شروع عصر رنسانس و پیشرفت‌های علمی و صنعتی در کشورهای غربی، در کشور ما نیز عناصری از آموزش عالی مبتنی بر الگوی اروپای غربی ایجاد شد. نخستین بار امیرکبیر علاوه بر اعزام دانشجو به خارج، با تأسیس دارالفنون در سال ۱۲۲۸ خورشیدی، از استادان خارجی برای تدریس در دانشکده‌های تخصصی فنی دارالفنون دعوت کرد. دانشگاه تهران و تعدادی از دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی بعد از تأسیس دارالفنون شکل گرفتند. با تصویب قانون اجازه تأسیس دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳ شمسی، دانشگاه تهران به عنوان اصلی‌ترین مرکز آموزش عالی ایران آغاز به کار کرد.

با تأسیس وزارت علوم و آموزش عالی در بهمن ماه ۱۳۴۶ و متعاقب آن تشکیل «شورای مرکزی دانشگاه ها» در سال ۱۳۴۸، نخستین گام در جهت تمرکز، تجدید سازمان و اعمال یک نظارت مرکزی بر دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی برداشته‌ شد.

وزارت فرهنگ و آموزش عالی در تاریخ ۱۳۵۷٬۱۲٬۱۷ با ادغام وزارت علوم و آموزش عالی و وزارت فرهنگ و هنر تشکیل شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در اردیبهشت ۱۳۵۹ قانون تشکیل شورای عالی فرهنگ و آموزش عالی به تصویب شورای انقلاب رسید و به دنبال آن به منظور ایجاد تحولی اساسی در دانشگاه‌ها، ستادی با عنوان ستاد انقلاب فرهنگی با فرمان روح‌الله خمینی تشکیل شد

در مردادماه ۱۳۶۴ با تصویب «قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی»، کلیه اختیارات، وظایف و مسئولیت‌های وزارت فرهنگ و آموزش عالی در زمینه آموزش پزشکی به وزارتخانه جدید انتقال یافت.

بر اساس قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، وزارت فرهنگ و آموزش عالی در سال ۱۳۷۹ به منظور انسجام بخشیدن به امور اجرایی و سیاستگذاری نظام علمی کشور، به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تغییر نام داد و وظایف برنامه‌ریزی، حمایت و پشتیبانی، ارزیابی و نظارت، بررسی و تدوین سیاست‌ها و اولویت‌های راهبردی در حوزه‌های تحقیقات و فناوری به وظایف این وزارتخانه افزوده شد.

این وزارتخانه همواره دارای وظایف متعددی است که از آن جمله می‌توان به گسترش و تعمیق مشارکت اجتماعی و فرهنگی دانشگاهیان در دانشگاه و جامعه، مسأله‌یابی و فراهم آوردن زمینه‌های مناسب برای ساماندهی پژوهش‌های اجتماعی و فرهنگی مورد نیاز جامعه از طریق دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی با هماهنگی معاونت پژوهشی وزارت و انجام اقدامات لازم برای حمایت از مطالعات مربوط به مبانی نظری توسعه فرهنگی یا هماهنگی معاونت پژوهشی و دستگاه‌های ذیربط اشاره کرد.

همچنین این وزارتخانه به طور خاص در زمینه آسیب‌های اجتماعی و کاهش آسیب‌های اجتماعی با همکاری دانشگاه‌های کشور تا کنون برنامه‌های متعددی را تهیه و اجرا کرده‌است که از آن جمله می‌توان به برگزاری نمایشگاه سیّار عکس و پوستر و جشنواره «فیلم کوتاه و عکس دانشجویی» با موضوع ویژه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اشاره کرد.

 

مهمترین اولویت این نهاد برای مبارزه با آسیب‌های اجتماعی، کاهش اعتیاد است که در میان گروه‌های در معرض خطر درصدد برنامه‌ریزی متفاوت است.

از دیگر نهادهای تصمیم‌گیرنده در زمینه آسیب‌های اجتماعی، معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری است که نام‌های پیشین آن عبارت بودند از مرکز امور مشارکت زنان، مرکز امور زنان و خانواده

 این مرکز در دوره ابتدا مرکز مشارکت زنان نام داشت و پس از روی کار آمدن محمود احمدی نژاد و در دوران ریاست وی کلمه خانواده به آن اضافه شد و کلمه مشارکت حذف شد و به مرکز امور زنان و خانواده تغییر نام داد.

بر اساس ماده ۲۳۰ قانون برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه،  معاونت امور زنان وخانواده در محورهایی نظیر تحکیم بنیان خانواده، بازنگری قوانین و مقررات مربوط به پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، توسعه و ساماندهی امور اقتصادی - معیشتی با اولویت ساماندهی مشاغل خانگی برای زنان سرپرست خانوار و زنان بدسرپرست، تأمین اجتماعی، اوقات فراغت، پژوهش، گسترش فرهنگ عفاف و حجاب، ارتقاء سلامت، توسعة توانایی‌های سازمان‌های مردم نهاد، ارتقاء توانمندی‌های زنان مدیر و نخبه، توسعه تعاملات بین‌المللی، تعمیق باورهای دینی و اصلاح ساختار اداری تشکیلاتی زنان و خانواده فعالیت‌هایی انجام می‌دهد.

شایان ذکر است، این معاونت به طور خاص به آسیب‌های اجتماعی که در حوزه زنان وجود دارد توجه نموده‌است و در این زمینه اقدامات و موفقیت‌هایی نیز کسب کرده‌است. برای مثال نهایی شدن تدوین مبانی فقهی ممنوعیت خشونت علیه زنان به عنوان پیوست لایحه تامین امنیت زنان در برابر خشونت، هماهنگی و تشکیل جلسات متعدد با قوه قضائیه و کارشناسان مربوطه به نهایی شدن لایحه تأمین امنیت زنان در برابر خشونت، نهایی شدن شناسایی خلاهای پیش روی پیشگیری از ازدواج زودهنگام زیر سنین قانونی مندرج در ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی، نهایی شدن شناسایی چالش‌های پیش روی افتتاح حساب از ناحیه مادران برای فرزندان صغیر و برداشت از آن، نهایی شدن شناسایی نارسایی‌های لایحه تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی و نهایی شدن شناسایی چالش‌های تنقیحی بند «ت» ماده ۸۰، ماده ۱۰۱، بند «خ» ماده ۱۰۲قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه و ارائه به معاونت حقوقی رئیس جمهوری از جمله اقدامات این معاونت بود.

از دیگر نهادهایی که همواره به طور فعال در حوزه آسسیب‌های اجتماعی فعالیت می‌کنند، سازمان‌های مردم نهاد هستند. سابقه شکل‌گیری سازمان‌های مردم نهاد در ایران به سال ۱۳۳۷ برمی‌گردد که وزارت دادگستری آیین نامه اصلاحی ثبت تشکیلات و موسسات غیر تجاری را تصویب نمود.

در یک تعریف نهایی از سازمان‌های مردم نهاد می‌توان گفت: سازمانی با شخصیت حقوقی مستقل، غیر دولتی، غیر انتفاعی و غیر سیاسی است که برای انجام فعالیت داوطلبانه با گرایش فرهنگی، اجتماعی، مذهبی، بشردوستانه و بر اساس قانونمندی و اساسنامه‌ی مدون، رعایت چارچوب قوانین موضوعه‌ی کشور و مفاد آیین نامه‌های اجرایی آن فعالیت می‌کند.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز در اصول سوم، ششم، هفتم، هشتم، بیست و نهم، پنجاه و ششم، پنجاه و نهم و یکصد و چهارم به مشارکت مردم در امور تصریح دارد. وجود همین قوانین و به ویژه فصل حقوق ملت نشانگر ظرفیت آن برای پذیرش مشارکت‌های مردمی در مدیریت جامعه است. در مورد اهداف سند چشم انداز ۱۴۰۴ نیز از آنجا که نظام سیاسی به تنهایی نمی‌تواند محقق کننده اهداف سند باشد و ایجاد هر گونه تحول و بالاتر از آن نهادینه شدن و تداوم آن تحولات، هنگامی میسر است که شرایط اجتماعی برای پذیرش آنها فراهم باشد. به همین دلیل سازمان‌های مردم نهاد می‌توانند نقش موثری در تحقق اهداف چشم انداز ایفا کنند. سازمان‌های مردم نهاد با جلب مشارکت‌های عمومی مردم  و ایجاد انگیزه در آنان به منظور رفع مسائل و مشکلات اجتماعی، زمینه و بستر مناسبی را برای تسهیل در اجرای سیاست‌ها و تصمیم‌گیری‌های نظام سیاسی فراهم می‌آورند.

منبع: ایرنا





دیدگاه شما

نام :
پست الکترونیکی :
دیدگاه شما :
کد امنیتی را وارد نمایید :
Captcha