نهاد ریاست جمهوری - معاونت امور زنان و خانواده

برگزاری نخستین همایش نقش ادیان و رهبران دینی در مقابله با خشونت علیه کودکان



نخستین همایش نقش ادیان و رهبران دینی در مقابله با خشونت علیه کودکان (با محوریت مقابله با تنبیه بدنی کودکان) با همکاری یونیسف، مرجع ملی حقوق کودک وزارت دادگستری،‌ معاونت حقوقی قوه قضاییه و مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید در روزهای چهارشنبه و پنج شنبه ۲۷و۲۸ مهر ماه در دانشگاه مفید برگزار شد.

ایجاد شده در تاریخ: شنبه 15 فروردین 1394 - 10:53


این گزارش برآن است تا با عنایت به حضور نماینده واحد بررسی­های امور حقوقی معاونت امور زنان و خانواده ریاست­جمهوری در «سلسله نشست­های نقش رهبران دینی در پیشگیری از خشونت علیه کودکان» ، حسب اجمال، بر ابعادی از  نشست موصوف متمرکز شود.

خشونت علیه کودکان؛ این عناصر اولیه و اجزای سازنده اجتماعات بشری،  عبارت است از هرگونه رفتار؛ اعم از فعل و ترک فعل که تمامیت جسمی،  روانی، ذهنی، اجتماعی و عاطفی کودک را متأثر نموده و رشد استعدادهای ذاتی او را با تعذّر مواجه می­سازد. این مهم ضمن این­که نافی منافع عالیه طفل می­باشد، بلکه هم­چنین او را با آسیب­های کوتاه­مدت و بلندمدت در اشکال و انحاء مختلف همراه می­سازد؛ ازجمله این آسیب­ها به­ترتیب و بدون قید احصاء، می­توان به موارد زیر اشعار داشت:

فوت کودک در اثر شدت جراحات وارده؛ خصوصاً در موارد خشونت جسمی؛

ابتلا به معلولیت­های جسمی و ذهنی و بیماری­های صعب­العلاج؛ نظیر زوال قدرت بویایی؛ خصوصاً در اثر وارد آمدن ضربه به نواحی سر و صورت کودک؛

عزت نفس مخدوش؛

 انزواطلبی و فرار از جمع؛

 ضعف در برقراری ارتباط کلامی؛

 نقصان مهارت­های فردی و بین­فردی؛

افت تحصیلی و حضور غیرمؤثر در کلاس­های درس؛

نظر به مراتب فوق،  و با عنایت به استمرار خشونت علیه کودکان، و شاخه شاخه شدن آن دراشکال و ابعاد مختلف، و اثرات معکوس آن بر ارتقاء شاخص­های توسعه انسانی پایدار، پرداختن به موضوع خشونت علیه کودکان، علت­یابی، مفهوم­شناسی و به تناسب، تعیین، تعریف، تدوین و اجرایی­سازی راهبرد و سیاست­های مقتضی، جهت ریشه­کنی این مسأله، جامه ضرورتی اجتماعی بر تن کرده است؛ براین اساس، و با توجه به نقش برجسته و ظرفیت­های بالقوه و بازدارنده­ای که  رهبران ادیان به تناسب جایگاه مذهبی که در میان پیروان مذاهب خود دارند و بعضاً بر قلوب ایشان حکومت می­کنند، مرجع ملی کنوانسیون بین­المللی حقوق کودک وزارت دادگستری، با درک اهمیت این دو مقوله، در پرتو مشارکت علمی پژوهشکده خانواده دانشگاه شهید بهشتی، سلسله نشست­های تخصصی را به موضوع « نقش رهبران دینی در پیشگیری از خشونت علیه کودکان»، اختصاص داد و در قالب نشست­های چهارگانه، چهار محور موضوعی را به عنوان مصادیقی از خشونت علیه کودکان و بلکه به عنوان مصادیق اجلای خشونت، به بحث و تبادل نظر محققان، پژوهشگران و مسئولین ذی­ربط تقنینی، قضایی و اجرایی و شرکای اجتماعی واگذار نمود؛ محورهای موصوف، عبارت بودند از:

تبعیض ( جنسیتی، قومی و مذهبی) علیه کودکان؛

غفلت و بی­توجهی به کودکان؛

 ازدواج زودهنگام و اجباری کودکان؛

 خشونت جنسی علیه کودکان؛

 

نشست­های چهارگانه فوق­الاشعار، با حضور نمایندگانی از نهادهای عضو مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک و دیگر نهادها و دستگاه­های ذی­ربط؛ اعم از خصوصی و عمومی برگزار شد؛ ازجمله  این نهادها می­توان به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی،  وزارت ورزش و جوانان، معاونت امور زنان و خانواده ریاست­جمهوری، قوه قضاییه، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مجمع تشخیص مصلحت نظام، سازمان زندان­ها و اقدامات تأمینی و تربیتی، و نهادهای مدنی فعال در حوزه حقوق کودک و اساتید و پژوهشگران اشاره داشت؛

نشست­های چهارگانه فوق، مباحث زیر را به حیطه نقد و بررسی واگذار نمودند:

 4-1- محورهای مطروح در نخستین نشست با عنوان  تبعیض جنسیتی، قومی و مذهبی علیه کودکان ( سوم تیرماه ):

تبعیض جنسیتی با محوریت سخنرانی دکتر فرمهینی فراهانی؛

تبعیض علیه کودکان؛ تأملی از منظر فقه اسلامی و حقوق کیفری با محوریت سخنرانی دکتر بهزاد رضوی فرد؛

تبعیض علیه کودکان از منظر متون دینی، فقهی و حقوقی با محوریت سخنرانی دکتر محمود ویسی از دانشگاه ادیان و مذاهب؛

نفی خشونت علیه کودکان با تکیه بر تحلیل معنایی روایات ضرب با محوریت سخنرانی دکتر  حمیدرضا بصیری از دانشگاه علامه طباطبایی؛

4-2- محورهای مطروح در دومین نشست با عنوان  غفلت و بی­توجهی به کودکان ( سی­ام مهرماه ):

حقوق کودک در گفتمان دینی با تأکید بر موضوع غفلت از کودکان با محوریت سخنرانی حجت­الاسلام دکتر بهمن اکبری؛ پژوهشگر مطالعات اسلامی و عضو کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران؛

ابعاد بی­توجهی و غفلت نسبت به کودکان با محوریت سخنرانی دکتر محمدعلی مظاهری؛ رییس  دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهیدبهشتی؛

غفلت و بی­توجهی به کودکان از مکنظر دین زرتشت با محوریت سخنرانی دکتر مهربان پولادی؛ عضو انجمن موبدان زرتشتیان ایران؛

بررسی ریشه­های کم­توجهی و بی­توجهی پدرها و مادرها به فرزندانشان در جامعه امروز با محوریت سخنرانی دکتر مصطفی اجتهادی؛ دانشیار دانشکده ادبیات و علون انسانی دانشگاه شهیدبهشتی؛

غفلت و بی­توجهی به کودکان از منظر فقه، حقوق و تعالیم اسلام و تأثیرات آن در خشونت و پرخاشگری کودکان با محوریت سخنرانی آقای حسن فدایی؛ دانشجوی دکترای حقوق خصوصی دانشگاه امام صادق (ع)؛

غفلت و بی­توجهی به کودکان از منظر مسیحیت با محوریت سخنرانی کشیش گریگوریس نرسیسیان؛ مسئول روابط عمومی خلیفه­گری ارامنه و دکتر کارینه طهماسبیان؛ استادیار پژوهشکده دانشگاه شهید بهشتی؛

غفلت و بی­توجهی به کودکان از منظر دین یهود بامحوریت سخنرانی آقای فرزین فرنوشی؛ عضو کمیته فرهنگی و پژوهشگر دینی انجمن کلیمیان ایران؛

4-3- محورهای مطروح در سومین نشست با عنوان  ازدواج زودهنگام و اجباری کودکان ( بیستم آبان ماه):

ازدواج زودهنگام؛ پدیده­ای نامتعارف با محوریت سخنرانی دکتر مصطفی اجتهادی؛ دانشیار دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهیدبهشتی؛

ازدواج زودهنگام با تأکید بر عواقب سلامتی با محوریت سخنرانی دکتر لیلی پناغی؛ دانشیار پژوهشکده خانواده دانشگاه شهید بهشتی؛

ازدواج زودهنگام کودکان؛ چالش­ها و راهکارها با محوریت سخنرانی دکترسیدعلی کاظمی؛ مدیرکل اسناد و امور مترجمان رسمی قوه قضاییه؛

ازدواج زودهنگام و اجباری از منظر دین یهود با محوریت سخنرانی دکتر فرزین فرنوشی؛ عضو کمیته فرهنگی و پژوهشگر دینی انجمن کلیمیان ایران؛

رویکرد فقه شیعی و راهکارهای پیشگیری از خشونت علیه کودکان در ازدواج­های زودهنگام و اجباری با محوریت سخنرانی دکتر سیدعلیرضامیرکمالی؛ استادیار دانشکده حقوق دانشگاه شهیدبهشتی؛

ازدواج زودهنگام و اجباری از منظر دین زرتشت با محوریت سخنرانی دکتر مهربان پولادی؛ عضو انجمن موبدان زرتشتیان ایران؛

جرم ازدواج با کودک با محوریت سخنرانی دکتر فائزه عظیم­زاده اربیلی؛ استادیار دانشگاه امام صادق (ع)؛

ازدواج زودهنگام و اجباری از منظر مسیحیت با محوریت سخنرانی کشیش گریگوریس نرسیسیان؛ مسئول روابط عمومی خلیفه­گری ارامنه؛

 

4-4- محورهای مطروح در چهارمین نشست با عنوان  خشونت جنسی علیه کودکان ( پنجم اسفندماه):

سوءاستفاده جنسی در کودکی و تأثیر آن بر زندگی در بزرگسالی با محوریت سخنرانی دکتر محسن دهقانی؛ دانشیار پژوهشکده خانواده دانشگاه شهیدبهشتی؛

پیشگیری از آزار جنسی کودکان از منظر دین زرتشت با محوریت سخنرانی دکتر مهربان پولادی؛ عضو انجمن موبدان زرتشتیان ایران؛

خشونت جنسی علیه کودکان و آموزه­های دین اسلام در پیشگیری از آن با محوریت سخنرانی دکترمحمدمهدی مقدادی؛ دانشیار دانشگاه مفید قم؛

پیشگیری از آزار جنسی کودکان از منظر دین یهود یا محوریت سخنرانی دکتر سامه­یح؛ رییس انجمن کلیمیان ایران؛

پیشگیری از آزار جنسی کودکان از منظر مسیحیت با محوریت سخنرانی کشیش گریگوریس نرسیسیان؛ مسئول روابط عمومی خلیفه­گری ارامنه؛

راهکارهای حقوقی کاهش رقم سیاه بزه­دیدگی کودکان قربانی آزار جنسی: نقش رهبران دینی در فراهم­سازی بسترهای سیاست­گذاری تقنینی با محوریت سخنرانی دکتر امیر حمزه زینالی؛ عضو مرکز تحقیقات مدیریت رفاه اجتماعی داشنگاه علوم بهزیستی و توانبخشی؛

رویکردی نوین در مبارزه با خشونت جنسی علیه کودکان در لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان با محوریت سخنرانی  دکتر باقر شاملو؛ دانشیار و معاون دانشکده حقوق دانشگاه شهیدبهشتی؛

 

در مقام اشاره به مهم­ترین مطالب ارائه شده در نشست­ها  از جانب رهبران دینی؛ شامل آیت­الله موسوی بجنوردی و نیز از جانب حجت­الاسلام پورمحمدی ( وزیر دادگستری)، که در نشست چهارم ایفاد گردید، می­توان به موارد زیر بسنده نمود:

دو نوع عقل داریم؛ عقل نظری و عقل عملی؛ عقل عملی از سیاست مدن، اخلاق و تدبیر منزل بحث می­کند؛ از این حیث، به زعم ما، محرمات و واجبات دین اسلام به بایدها و نبایدهای عقل عملی بر می­گردد (آیت­الله موسوی بجنوردی)؛

به عقیده ما همه احکام اسلام موافق اخلاق است و لذا اخلاق زیربنای احکام جزایی، و کلیه احکام است (آیت­الله موسوی بجنوردی)؛

از مصادیق عقل عملی که احکام اسلام نیز بر آن بنا دارد، ممنوعیت اعمال خشونت علیه کودکان است؛ درواقع خشونت از نبایدهای عقل عملی است؛ عقل عملی هم به فطرت انسان بر می­گردد؛ فطرت نیز از اراده تکوینی خدا نشأت گرفته است؛ درواقع، فطرت انسان مخالف کودک آزاری است و اساساً در جوامع عقلایی نمی­توان قوانینی داشت که که مغایر آزار افرادی باشد که قادر به دفاع از خود نیستند؛ در اسلام هرگز حکمی بر خلاف فطرت وجود ندارد (آیت­الله موسوی بجنوردی)؛

موضوع خشونت جنسی؛ خصوصاً در کشور ما که در مورد این مسائل پنهان­کاری می­شود، رنگ جدی­تری به خود می­گیرد؛ به نحوی که حتی برخی بیماری­ها را هم پنهان نگه می­داریم و گرچه باید بعضاً از عادی­سازی برخی مسائل حذر نماییم، اما باید توجه داشت که بیان این مسائل امکان بررسی و یافتن راهکار جهت پیشگیری از آن را میسور می­نماید(حجت­الاسلام پورمحمدی)؛

کودکان به شکل بی­دفاع در برابر فیلم­ها و برنامه­های خشونت­آمیز قرار دارند و در بازی­های یارانه­ای از وضعیت انفعالی خارج شده و به شکل فعال وارد بازی خشونت­آمیز می­شوند؛ (حجت­الاسلام پورمحمدی)؛

صیانت از حقوق کودکان و حقوق زنان یک رسالت جهانی است(حجت­الاسلام پورمحمدی)؛

ما در سیکل مسائل حقوق بشر دنیا قرار داریم و به نوعی زیر ذره­بین هستیم و این البته فرصت مناسبی است که درپرتو رسالت جهانی خود، وارد گفتمان غالب و اساسی حقوق شویم ( یعنی به موارد نقض حقوق برای مثال نقض حقوق کودکان در فیلم­ها و فضای شبکه­های ارتباطی اعتراض نماییم)(حجت­الاسلام پورمحمدی)؛

ما عرف جهانی 18 سال را در تعیین سقف کودکی پذیرفته­ایم؛ لیکن حقوقدانان و فقهای ما باید مبانی فکری این سن را بررسی کنند(حجت­الاسلام پورمحمدی)؛

در خصوص تبصره ماده 2 قانون حمایت از کودکان بی­سرپرست و بدسرپرست (امکان ازدواج سرپرست و فرزندخوانده ) در حال تدبیر لازم برای حل آن هستیم(حجت­الاسلام پورمحمدی)؛

در حال بررسی  نحوه الحاق به پروتکل دوم کنوانسیون بین­المللی حقوق کودک در موضوع کودکان و مخاصمات مسلحانه هستیم(حجت­الاسلام پورمحمدی)؛

ایجاد مرجع پیشگیری از خشونت علیه زنان اقدام مناسبی است که در حال پیگیری است(حجت­الاسلام پورمحمدی)؛

ستاد سامان­دهی کودکان خیابانی با مشارکت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و شهرداری فعال شده است؛

سند ملی حقوق کودک توسط مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک، در حال نهایی­سازی است (حجت­الاسلام پورمحمدی)؛

همان­طور که ذکر آن رفت، سلسله نشست­های حاضر در اقدامی شایسته تقدیر،  بر آن بود تا نظر به تعمیق و گسترش اشکال و ابعاد خشونت علیه کودکان از یک سو و بهره­گیری از ظرفیت­های بالقوه فراوان رهبران دینی در پیشگیری از خشونت علیه این گروه آسیب­پذیر، در ایجاد جهانی شایسته کودکان تلاش نماید؛ لیکن نحوه برگزاری نخستین نشست به گونه­ای بود که صرفاً به طرح چالش­های شناخته شده، نظیر بازشکافی موارد تبعیض علیه کودکان متعلق به گروه­های اقلیت، چالش­های قانونی فراروی کودکان متولد از روابط خارج از ازدواج، مواد قانونی مربوط به ازدواج زودهنگام و مصادیق بارز خشونت جنسی؛ ازجمله تجاوز به عنف، به عبارت دیگر به تکرارگویی  بسنده شد و لذا نشست­های مذکور از پرداختن به مهم­ترین ابعاد موضوع غافل ماند؛

 

بنا بر مراتب مقرر در بند فوق، مهم­ترین چالش­ها و خلاءهای مذکور، عبارت از موارد زیر می­باشند:

 به رغم اینکه عنوان نشست­ها، نقش رهبران دینی در پیشگیری از خشونت علیه کودکان بود، لیکن هر نشست با ارائه سخنرانی و متعاقباً پرسش و پاسخ حضار و سخنرانان، به انجام رسید و اساساً  مطالب مطروح در نشست با عنوان اصلی نشست انطباق مفهومی نداشت؛  لذا در پایان هر نشست این سؤال در ذهن عرض اندام می­یافت که بنابراین نقش رهبران دینی چه خواهد بود؟؛

 انتظار آن بود که هر نشست ابتدا به مفهوم­شناسی محور کلیدی؛ یعنی همان محورهای چهارگانه می­پرداخت و به این وصف، ارکان، عناصر و شرایط موضوع را مورد مداقّه و شناسایی قرار می­داد و آنگاه با علت­شناسی و شناسایی خلاءها و نواقص و کاستی­های قانون­گذاری، اجرایی و قضایی، به تفکیک، به ارائه راهکار با محوریت نقش رهبران دینی در پیاده­سازی خروجی­ها مبادرت می­ورزید؛ مع­الوصف، این موضوع، خصوصاً در چهارمین نشست که به خشونت جنسی اختصاص داشت از نظر دور ماند؛ به این معنی که نشست مذکور این سؤالات را در ذهن برانگیخت که اساساً خشونت جنسی چیست؟ حوزه معنایی آن کدام است؟ اشکال و مصادیق آن چیست؟ عناصر، ارکان و شرایط تشکیل دهنده خشونت جنسی کدام­ها هستند؟ آیا تمامی اشکال خشونت جنسی؛ از جمله، نگاه کردن به کودک برهنه توسط والدین، جرم محسوب و لذا مراتکب تحت تعقیب قرار خواهد گرفت؟

نشست­های مذکور از تعیین و تعریف راهبرد و راهکار و یا سیاست­های جامع جهت ریشه­کنی خشونت علیه کودکان و راه­کارهای عملیاتی شدن راهبردها و سیاست­های مقتضی توسط رهبران دینی باز ماند.

با عنایت به مباحث فوق­الاشعار، گرچه مسئولان برگزاری نشست، خصوصاً در پاسخ به سؤالات اینجانب، اذعان داشتند به اینکه مطالب مطروح در نشست در قالب بسته­های عملیاتی تدوین و از طریق رهبران دینی پیاده­سازی خواهد شد،  لیکن، جهت اظهارنظر در خصوص تأثیرگذاری ماحصل نشست­های موصوف در نقش­دهی متناسب با نیازهای نوین به عملکرد رهبران دینی و اثرگذاری این نقش در پیشگیری، کاهش و یا ریشه­کنی خشونت علیه کودکان باید به انتظار آینده نشست؛ مع­الوصف آنچه به ذهن می­آید، عبارت از این واقعیت است که این تأثیرگذاری، به سختی به سرمنزل مقصود که آن همانا منافع عالیه کودکان و نوجوانان می­باشد، نائل خواهد آمد؛ خصوصاً استدلالی که این فرضیه را ثابت می­کند اینکه (برای مثال)، در موضوع ازدواج زودهنگام، بایدها و نبایدهای این نوع از ازدواج، تبیین جایگاه رضایت کودک در این قسم از ازدواج،  شناسایی اهلیت و توانایی کودک در شکل­دهی به رضایتِ واجد سه رکن آگاهانه، کامل و آزاد، و دیگر موضوعات مرتبط به حوزه ازدواج زودهنگام و اجباری، هیچ اجماعی نه تنها بین رهبران ادیان شرکت کننده، بلکه بین شرکت­کنندگان؛ که غالباً از دستگاه­های ذی­ربط اجرایی و قضایی بودند، حاصل نیامد.  





دیدگاه شما

نام :
پست الکترونیکی :
دیدگاه شما :
کد امنیتی را وارد نمایید :
Captcha