نهاد ریاست جمهوری - معاونت امور زنان و خانواده

 برگزاری نشست علمی حق کودکان بر آب، تغذیه و محیط زیست سالم



نشست علمی حق کودکان بر آب، تغذیه و محیط زیست سالم از منظر اندیشه ­های اسلامی، نظام حقوقی ایران و موازین بین­ المللی به همت دفتر بررسی ­های امور حقوقی معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری برگزار شد.

ایجاد شده در تاریخ: چهارشنبه 21 مهر 1395 - 13:18
آخرین ویرایش:شنبه 24 مهر 1395 - 8:48

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری؛ دفتر بررسی­ های امور حقوقی معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری در چارچوب ماده 1 تفاهم­نامه منعقده این معاونت با کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران (که به برگزاری کارگاه­ و نشست­های آموزشی در حوزه کودکان و زنان اشاره دارد)، بنا بر شعار منتخب سال 1395 شورای هماهنگی هفته ملی کودک که به « کودکان تشنه ­اند» اختصاص داشت، نشست علمی را با موضوع «حق کودکان بر آب، تغذیه و محیط زیست سالم از منظر اندیشه­ های اسلامی، نظام حقوقی ایران و موازین بین­ المللی » برگزار نمود.

در این نشست که با حضور دانشجویان، پژوهشگران و نمایندگان دستگاه­های دولتی؛ ازجمله مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری و نمایندگان خبرگزاری­ها، به مناسبت هفته ملی کودک ( 15 لغایت 21 مهرماه) برگزار شد، جناب آقای دکتر باقر انصاری عضو هیئت علمی دانشکده حقوق شهیدبهشتی، موازین بین­ المللی مربوط به موضوع حق بر آب، تغذیه و محیط زیست سالم، دکتر میراحمدی دانش­ آموخته فقه و دکترای حقوق عمومی، مبانی فقهی موضوع و سرکار خانم دکتر صفاری­ نیا دانش ­آموخته حقوق بین­ الملل، نظام حقوقی ایران در این حوزه را تحت بررسی قرار دادند. در ادامه مهم­ترین محورهای مورد اشاره ایشان می ­آید.

1- دکتر انصاری در ابتدای سخنان خود، با طرح دو سؤال زیر به بررسی موضوع پرداختند:

  • سؤال نخست اینکه چرا در نظام بین­ الملل حقوق بشر به کودکان نگاه ویژه می ­شود؟ ایشان اشاره داشتند به اینکه در نتیجه تحقیقات بسیار در منابع مختلف، مهم­ترین موارد پرداخت ویژه به کودکان، دلایل زیر می­باشد:
  • قرارگرفتن کودکان در وضعیت آسیب پذیریبه دلایلی چون مخاصمات مسلحانه، فقر، جنس، ناامنی، پایین بودن سن، و لذا پایین بودن توانمندی و مقاومت در برابر بیماری­ها، سؤاستفاده و بهره­ کشی؛
  • جبران­ ناپذیربودن آسیب­های وارده به کودکان وپرهزینه بودن این جبران؛
  • ازدست دادن دائم فرصت­های زندگی؛ درواقع اگر کودک مورد بی ­توجهی واقع شود فرصت­های خود را به طور مادام­ العمر از دست می­دهد؛
  • رعایت مصالح عمومی، رونق آینده کشور، داشتن شهروند مدرن و مشارکتی و مسئولیت ­پذیر، پیشگیری از جرایم، و انحرافات، داشتن نیروی انسانی کارآمد و منابع و ثروت ملی؛
  • توجه به کودک به عنوان فرد انسانی و موضوع حقوق.

 

  • سؤال دوم: نظام حقوق بین ­الملل بشر برای تأمین توجه به کودکان، چه اقدامات، و ابتکاراتی داشته و رویکرد غالب آن و روندش چیست و به کجا رسیده است؟ در پاسخ به این سؤال به موارد زیر پرداخته شد:
  • در حوزه کودک با دو نوع از اسناد بین ­المللی مواجه هستیم؛ اسناد عام و اسناد خاص. اسناد عام؛ نظیر کنوانسیون حقوق کودک و یا میثاقین حقوق بشر که این حقوق را به طور کلی مورد توجه قرار داده­ اند و اسناد خاص هم در قالب 5 محور  به­طور اختصاصی، به موضوعات کودک پرداخته ­اند؛ این 5 محور شامل مواردی چون؛ کار کودک، عدالت کیفری کودکان، حمایت از کودکان در مخاصمات مسلحانه، حمایت از کودکان در برابر اطلاعات، حمایت از کودکان در برابر سؤاستفاده جنسی و پورنوگرافی می­باشد؛
  • از حیث رویکرد غالب نسبت به حوزه کودک در عرصه بین­المللی، تا قبل از جنگ جهانی دوم، رویکرد به کودک در حوزه حقوق خصوصی قرار داشت و لذا در این موضوع با دو عنصر کودک و والدین مواجه بودیم؛ بعد از جنگ جهانی دوم عنصر دولت هم به دو عنصر کودک و والدین اضافه شد، و اینجا کودکان افرادی نیازمند حمایت قلمداد می­شوند تا اینکه این رویکرد ضمن حفظ سه عنصر، نگاه مشارکتی را هم وارد این رابطه کرد و بر اساس این رویکرد، کنوانسیون بین­ المللی حقوق کودک تدوین شد؛ به موجب این رویکرد، برای کودکان حقوقی مانند بزرگسال در نظر گرفته می­شود؛ یعنی کودکان حقوق مستقل دارند و اساساً چالش هم از اینجا شروع می­شود؛ یعنی اگر حقوق کودک با حقوق والدین، یا معلم تعارض پیدا کرد، کدام اولویت دارد؛ لذا با ورود عنصر دولت، موضوع کودک وارد حوزه حقوق عمومی شده و مسئولیت­هایی برای وی پیش ­بینی شد؛
  • بنابراین، در حال حاضر موضوع کودک تبدیل به حقوق عمومی شده است و دولت نقش برجسته یافته است و کودک را رها نمی­کند که در اختیار و.الدین باشد؛ و چالش ما هم در این حوزه است که آیا موضوع کودک در حوزه مطالعات حقوق عمومی می­ گنجد یا حقوق خصوصی؛ چراکه بسته به نوع پاسخ، نتایج آن متفاوت خواهد بود؛
  • ایشان در ادامه به چالش­هایی پرداختند که نظام حقوق بین­ الملل بشر در کشورها با آن مواجه است و این چالش­ها را به سه دسته تقسیم کردند:
  • موانع فرهنگی یا عرفی یا سنتی با این سؤال که آیا نگاه مدرن به موضوع کودک در جوامع سنتی پاسخ می­دهد؟
  • موانع اقتصادی که به­ویژه برای تحقق حقوق؛ نظیر حق بر آب، تغذیه، پوشاک مانع ایجاد می­کند و اینجاست که ورود جامعه بین ­المللی، نظیر  نهادهای ملل متحد هم به عنوان عنصر چهارم برای تحقق حقوق کودک لازم است؛
  • نبود نگاه جامع و سیستمی و داشتن نگاه جزیره­ ای در حوزه کودک و اولویت­ بندی پرداخت به حقوق کودک.
  • برای ارزیابی اینکه آیا حق بر آب، تغذیه و محیط زسیت سالک، شاخص­هایی وجود 4 شاخص وجود دارد که عبارت از موارد زیر است:
  • موجود بودن؛ یعنی آب موجود باشد؛
  • دردسترس بودن؛
  • قابل قبول و کیفی بودن؛
  • انطباق با انیازهای افراد؛
  • به زعم ایشان بدون وجود نگاه سیستمی، حقوق کودک و ازجمله حق بر آب، تغذیه و محیط­زیست سالم را نمی­توان تأمین کرد.

 

2- دکتر میراحمدی  موضوع را از منظر فقهی مورد بررسی قرار دادند، در سخنان خود به موارد زیر اشاره نمودند:

  • در فقه باب منقح و روشنی در موضوع حق بر آب، تغذیه و محیط­زیست یا حقوق کودک وجود ندارد؛ درواقع اگر دقت کنیم در  عرصه بین المللی مدت زمان زیادی نیست که قوانین در حال تدوین است و لذا از فقه نمی­توان توقع داشت که باب روشن در حوزه کودک داشته باشد و علاوه بر آن، به شقوق مختلف این حقوق پرداخته باشد؛
  • فقه چند ویژگی دارد؛ نخست اینکه در فقه با 48 باب یا کتاب فقهی داریم که هم شامل دکترین، هم تفاسیر و هم احکام است و دوم اینکه مسائل مربوط به کودک در این مجموعه عظیم پخش است و به تناسب، هر موضوع، به آن پرداخته شده است؛ برای مثال، در کتاب زکات، باب مفصل در موضوع اطفال داریم؛ اینکه آیا اطفالی که می­خواهیم به آنها زکات بدهیم، اطفال مؤمن ( شیعه) باشند یا به غیرمؤمن هم می­توان زکات داد؟ یا و غیره... یا در کتاب جهاد به مناسبت، از اطفال بحث شده است یا در کتاب نکاح و طلاق، ارث، تعزیرات و غیره. پس به­ طور پراکنده حوزه کودک در ابواب مختلف  فقه مورد توجه قرار گرفته است؛
  • به زعم ایشان وقتی برای تحقیق به سراغ فقه می­رویم  باید علاه بر واجبات انواع مکروهات و مستحبات را هم مورد توجه قرار دهیم؛ برای مثال، رساله امام سجاد (ع)، محورهای مختلف حقوق انسانی را در سه نسل حقوق بشر مورد توجه قرار داده؛ اگر چه که با ادبیات امروز گفته نشده است؛
  • در پایان ایشان اشعار داشتند به اینکه مرکز فقهی ائمه اطهار زیر نظر فاضل لنکرانی، مجموعه ­ای در حوزه کودک دارد که برای پژوهشگران قابل استفاده خواهد بود؛

3- سرکار خانم دکتر صفاری­نیا سخنران سوم این مراسم، موضوع را از منظر حقوق داخلی مورد توجه قرار داده و به موارد زیر اشاره نمودند:

  • ایشان در ابتدای سخنان خود، اظهار داشتند به اینکه در خصوص موضوع نشست از منظر حقوق داخلی، باید به چند سؤال پاسخ گفت؛ نخست اینکه در وضعیت کنونی نظام حقوق ایران، از حیث، نگرش به حقوق کودک، جایگاه حق بر آب، تغذیه و محیط زیست سالم،  کجاست؟ برای پاسخ به این سؤال، قانون اساسی و برنامه­ های توسعه مورد بررسی قرار گرفتند و ایشان ضمن اشاره به اینکه در قانون اساسی و برنامه ­های توسعه رویکرد کودک-محور وجود ندارد و تنها به کودکان بی­ سرپرست اشاره شده است، پیشنهاد نمودند در برنامه ششم توسعه، و در لایحه هوای پاک که در مجلس شورای اسلامی قرار دارد، این موضوع مورد توجه واقع شود؛
  • ایشان برای پاسخ به این سؤال که آیا در مورد این سه حق، چهارچوب نظری مشخصی در نظام حقوقی ایران وجود دارد، یا تابع عمومات تأمین آب یا غذا یا محیط زیست برای همه  هست؟، در این خصوص قوانین و عملکرد 5 سازوکار دولتی، شامل سازمان حفاظت محیط­ زیست، وزارت آموزش و پرورش، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، صدا و سیما و وزارت نیرو مورد ارزیابی قرار گرفت؛ به اعتقاد وی قوانین مربوط به سازمان حفاظت از محیط زیست،  ( قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست در ایران و قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا)، به واژه انسان، به صورت عام پرداخته و به کودک توجه خاص ندارد، اما در برنامه جامع آموزش همگانی محیط زیست و منشور مدارس جامع محیط زیست  به کودک توجه خاص شده است؛ در قانون تغذیه با شیر مادر، برنامه شیر مدارس، برنامه مشارکتی حمایتی بهبود تغذیه کودکان، بحث حق بر غذا، آب و محیط زسیت کودکان به شکل خاص مورد توجه قرار گرفته است؛
  • به اعتقاد ایشان، یکی از مشکلات موضوع حمایت از حقوق کودک، تفاوت در رویکرد نظری است که همین تفاوت نگاه، منجر به عملکرد متفاوت شده است؛ در حال حاضر، سه منشور ملی مربوط به حقوق کودک از سوی سه ارگان مختلف؛ نظیر مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری،  شورای شهر تهران، و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در سال­های مختلف تهیه شده است. این موازی­کاری دستگاه­ها، منجر به صدمات زیادی برای استیفای حقوق کودک می­شود؛ لذا ایشان پیشنهاد  دادند دستگاه­های اجرایی باهم هماهنگ باشند و دوم اینکه در بانک اطلاعات مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک، با تفکیک استانی، حقوقی که بر اساس شرایط جغرافیایی، اقتصادی، و فرهنگی ممکن است مورد نقض واقع شود، مورد توجه قرار گیرد؛ تا فعالان حقق کودک و نهادهای دولتی با برنامه­ ریزی صحیح اقدامات کمکی داشته باشند؛
  • نیز ایشان سؤالات قابل توجهی را در موضوع نشست به شرح زیر ارائه دادند:
  • اصولاً در نظام حقوقی ایران، آیا نگرش منسجمی به حق­های مختلف کودکان داریم یا اینگونه نیست و هر حقی در وضعیت خاص و شرایط ویژه مورد توجه قرار می­گیرد و بین مقررات هماهنگی وجود ندارد؟
  • در وضعیت کنونی نظام حقوقی ایران، از حیث نگرش منسجم به حقوق کودک، یا نگرش پراکنده، جایگاه حق بر آب، غذا و محیط زیست سالم کجاست؟
  • آیا در مورد این سه حق، چهارچوب نظری مشخصی در نظام حقوقی ایران وجود دارد یا موضوع تایع عمومات تأمین آب یا غذا یا محیط زیست برای همه است؟
  • آیا برآورد مستمری در نظام حقوقی ایران انجام می­شود که نشان دهد کودکان با توجه به استان محل سکونت خود، و شرایط اقلیمی، چه میزان بهره­مند از آب، غذا و محیط زیست هستند؟ به عبارت دیگر، از وضع موجود چه میزان به صورت مستند و دقیق مطلع هستیم؟
  • مدیران بخش­های مختلف برنامه­ریزی آب، غذا، و محیط زیست آیا تا کنون برنامه­های ویژه تأمین نیازهای کودکان را در حیطه سه حق مذکور تدوین و اجرایی کرده­ اند؟
  • آیا در گزارشات ملی ایران به کمیته حقوق کودک برای رعایت این حق­ها، مطلبی منعکس شده است؟ اصولاً برابر کنوانسیون حقوق کودک، که ایران نیز عضو آن است، و لذا وفق ماده 9 قانون مدنی در حکم قانون ایران است، چه تعهدات مشخصی  در این حوزه، بر عهده مسئولان نهادهای مختلف ایران قرار دارد؟
  • آیا رویه قضایی خاصی هست که در حمایت از حق­های مذکور برای کودکان صادر شده باشد؟ مجتمع رسیدگی به جرایم پزشکی در این زمینه آیا سوابق عملکردی دارد؟ 
  • آیا در قانون مجازات اسلامی جدید امکانی فراهم شده که نهادهای ملی مدنی در آینده بتوانند در این زمنیه حضور جدی نزد محاکم داشته و خواهان تضمینات قضایی رعایت حقوق مذکور باشند؟
  • در لوایح و طرح­های جاری مطرح در مجلس، آیا به موضوع سه حق مذکور برای کودکان توجه شده است؟
  • آیا در مقررات تبلیغ تجاری در ایران؛ از جمله در صداو سیما رعایت ملاحظات مربوط به حق بر آب، غذای سالم و یا محیط زیست سالم آمده است؟
  • آیا در متون آموزشی مدارس اهتمام به این موضوع قابل مشاهده است؟
  • چه توصیه­ای  در بخش­های مدنی، تقنینی، اجرایی، قضایی و فرهنگ­سازی و آموزش در حیطه سه حق مذکور برای کودکان می­توان مطرح کرد که در آینده مورد پیگیری قرار گیرد؟ کودکان ایران با توجه به استان محل زندگی خود و شرایط اقلیمی چه میزان بهره­ مند از آب، غذا، و محیط زیست سالم هستند؟ به عبارت دیگر از وضع موجود چه میران به صورت مستند و دقیق مطلع هستیم؟

4مهم­ترین نتایج نشست:

  • ضروت توجه روشن، منسجم، به حق بر آب، تغذیه و محیط زیست سالم برای کودکان در نظام حقوقی و اجرایی؛
  • ضرورت توجه به حقوق کودک به طور عام؛ در برنامه ششم توسعه و توجه به حق کودک بر آب و محیط زیست سالم در لایحه هوای پاک به طور خاص؛
  • ضرورت توجه به حمایت از این سه حق کودکان با لحاظ افتراقات استانی و شرایط اقلیمی در متاطق مختلف کشور؛ 
  • ضرورت اتخادذ رویکرد واحد و پرهیز از عملکرد جزیره­ای در حوزه حمایت از حقوق کودک؛
  • ضرورت حمایت اقتصادی از ناحیه مجامع بین­ المللی ­­به کشورها در موضوع تحقق حق بر آب، تغذیه و محیط­ زیست سالم. 




دیدگاه شما

نام :
پست الکترونیکی :
دیدگاه شما :
کد امنیتی را وارد نمایید :
Captcha