نهاد ریاست جمهوری - معاونت امور زنان و خانواده

چراغ‌های رابطه تاریکند



تحلیل عالیه شکربیگی، جامعه‌شناس، درباره چند و چون اجرای «طرح گفت‌وگوی ملی خانواده»

ایجاد شده در تاریخ: شنبه 14 مهر 1397 - 13:38


معاونت زنان و خانواده ریاست‌جمهوری مدتی است که برای اجرای «طرح ملی گفت‌وگوی خانواده» برنامه‌ریزی می‌کند و قرار است این طرح با همکاری انجمن جامعه‌شناسی ایران در سراسر کشور اجرا شود. پایین بودن میزان ارتباط کلامی در میان اعضای خانواده‌های ایرانی و در نتیجه افزایش تنش و پایین بودن میزان تاب‌آوری خانواده‌ها موجب شده تا این طرح در دستور کار دولت قرار گیرد. برای اطلاع از جزییات اجرای این طرح با عالیه شکربیگی، جامعه‌شناس خانواده و مجری طرح در استان تهران گفت‌وگو کرده‌ایم.

خانم شکربیگی، طرح ملی گفت‌وگوی ملی خانواده بر مبنای چه هدفی طراحی شده است؟

بر اساس یافته‌های جدیدترین تحقیقی که زیر عنوان «تهدیدها و بحران‌های رویاروی نهاد خانواده» انجام شده «اختلالات ارتباطی»، «مشکلات اقتصادی» و «ضعف مدیریت خانواده» از جمله مشکلاتی هستند که نهاد خانواده در ایران با آنها مواجه است. بخشی از این مشکلات می‌تواند از طریق گفت‌وگوی موثر میان اعضای خانواده بهبود یابد اما متاسفانه ارتباط کلامی میان اعضای خانواده ایرانی بسیار کم است. یافته‌های تحقیقات علمی درباره خانواده ایرانی نشان می‌دهد طی یک دهه میانگین گفت‌وگوی اعضای خانواده از دو ساعت به 20 دقیقه کاهش یافته است. این شاخص نشان می‌دهد که ارتباط کلامی به‌شدت کاهش یافته است.

آیا این شاخص میانگین مربوط به همه انواع خانواده در ایران است یا در این باره تفاوت‌هایی هم وجود دارد؟

این میانگین به‌طور کلی به دست آمده است. ما در تحقیقات‌مان گونه‌شناسی خانواده ایرانی را انجام داده‌ایم. بر این اساس گونه‌های: سنتی، مدرن، در حال گذار، پست‌مدرن و گونه جدیدی مبتنی بر الگوی ایرانی اسلامی، انواع گونه‌های خانواده در ایران به شمار می‌روند که هر یک دارای شاخص‌های مختص به خودشان هستند، است. طبیعتا میانگین گفت‌وگو در میان این خانواده‌ها متفاوت است اما من به میانگین کلی اشاره کردم.

شاخص ارتباط کلامی در خانواده‌های ساکن در کشورهای توسعه‌یافته چه میزان است. آیا می‌توان برای ارتباط کلامی از نظر کمی شاخص جهانی مشخصی اعلام کرد؟

میانگین گفت‌وگوی اعضای خانواده در آن کشورها حدود 35 تا 40 دقیقه است. اما نمی‌توان گفت شاخص استاندارد میزان گفت‌وگو چقدر است. شاخص مطلوبیت در هر جامعه‌ای متفاوت است و به بستر خانواده هم بستگی دارد. بسته به اینکه خانواده در کدام یک از گونه‌ها قرار می‌گیرد میزان گفت‌وگو متفاوت است. مثلا در گونه «خانواده مدرن» که ارزش‌های برابرگرایانه و مبتنی بر تفاهم و تصمیم‌گیری جمعی حاکم است، طبیعتا میزان گفت‌وگو افزایش می‌یابد.

توضیحات شما نشان می‌دهد مبتنی به دلیل کاهش میزان ارتباط کلامی، طرح گفت‌وگوی ملی خانواده شکل گرفته است. هدف این طرح چیست و قرار است چه اتفاقی روی دهد؟

عده‌ای از کارشناسان می‌گویند خانواده دچار بحران شده، عده‌ای می‌گویند فروپاشی خانواده رخ داده و عده‌ای بحث شکاف نسلی را مطرح می‌کنند که نسل‌ها در خانواده کنار هم هستند اما با هم گفت‌وگویی ندارند. همه این اظهارنظرها گویای این نکته بود که اگر اعضای خانواده ایرانی این مهارت را پیدا کنند که در مسائل شان با یکدیگر گفت‌وگو کنند می‌توان امیدوار بود از بسیاری آسیب‌ها در نهاد خانواده پیشگیری شود. البته متاسفانه موضوع گفت‌وگو با مباحثه و مشاجره و مذاکره اشتباه گرفته‌ایم. مثلا در خانواده‌ها شاید مباحثه وجود داشته باشد اما گفت‌وگو نه. یکی از خصلت‌های رایج در خانواده ایرانی تک‌گویی است. بسیاری از ما دوست داریم حرف خودمان را بزنیم و به کرسی بنشانیم. در مباحثه مساله برد و باخت مطرح است. اما در گفت‌وگو قرار است به فهم مشترک برسیم. ما در وهله اول در پی تبیین اهمیت موضوع و ترویج فهم دقیق از گفت‌وگو هستیم و در گام بعد آموزش مهارت گفت‌وگو را دنبال می‌کنیم. ذهنیت سازمان‌ها باید متوجه این بحث شود که هر چند خانواده کوچک‌ترین نهاد اجتماعی است اما در عین حال مهم‌ترین نهاد هم هست. اگر خانواده سالم باشد جامعه هم سالم است.

به این دلیل دست روی این موضوع گذاشته‌ایم چون خانواده‌ها توان و مهارت گفت‌وگو را ندارند. این را باید متوجه باشند آموزش داده شوند. در کنار این جریان‌سازی قرار است مهارت‌های گفت‌وگو هم آموزش داده شود.

اما بسیاری از کارشناسان می‌گویند مهارت‌هایی مانند مهارت گفت‌وگو باید از سنین کودکی در فرد نهادینه شود. با این توصیف چقدر می‌توان به نتیجه بخش بودن چنین طرح‌هایی امیدوار بود؟

از گذشته از به دلیل تک‌گویی و رابطه از بالا به پایین و اقتدار پدر در خانواده همواره یک رابطه عمودی در خانواده برقرار بوده و رابطه افقی کمتر وجود داشته است. در رابطه عمودی یک نفر دستور می‌دهد و دیگران تبعیت می‌کنند. پس به لحاظ تاریخی بستر مناسبی برای شکل‌گیری و آموزش گفت‌وگو در نهاد خانواده وجود نداشته است. این رابطه از بالا به پایین همان رابطه‌ای است که در اجتماع ما هم وجود دارد. بنابراین ما متاسفانه بلد نبوده‌ایم گفت‌وگو را آموزش بدهیم. به قول هابرماس این گفت گو باید بر مبنای صدق، راستی و درستی شکل بگیرد. ما وقتی در نهاد خانواده صحبت می‌کنیم باید به یکدیگر اعتماد داشته باشیم که می‌خواهیم به نتیجه روشنی برسیم. تحقیقات به ما می‌گوید که یکی از نشانه‌های آمار بالای طلاق در خانواده‌های ما اعم از خانواده‌های شهری و روستایی در فقدان همین مهارت گفت‌وگو است.

برای اینکه طرح بتواند در سراسر کشور با کیفیتی مناسب و مبتنی بر اصول علمی اجرا شود چه تمهیدی اندیشیده شده است؟

طرح گفت‌وگوی ملی خانواده را معاونت زنان و خانواده ریاست‌جمهوری طراحی کرده و انجمن جامعه‌شناسی ایران مجری آن است. چون معاونت زنان ریاست‌جمهوری‌ خواهان این بود که جریان‌سازی گفت‌وگو به خوبی پیش برود، آنها بهتر دیدند یک انجمن علمی در کنار اجرای این طرح قرار گیرد و نظارت کند. یعنی با کمک دانشگاهیان این طرح پیش برود. با توجه به اینکه انجمن جامعه‌شناسی ایران در اکثر مراکز استان‌ها دارای دفاتر نمایندگی است بنابراین در هر استانی دفاتر استانی انجمن مجری طرح ملی خانواده شدند. برنامه گام اول طرح گفت‌وگوی ملی خانواده تربیت تسهیلگران بود که 40 نفر از سراسر کشور آموزش دیدند. هر کدام از این 40 نفر قرار است در گام بعد 40 نفر را در هر استان آموزش دهند.

کدام گروه‌ها آموزش می‌بینند؟

 

مسوولان امور بانوان استانداری‌ها، سازمان‌های مردم نهاد، استادان دانشگاه‌ها و اعضای احزاب سیاسی چهار گروه مرجعی هستند که در این کارگاه‌ها در سراسر کشور آموزش می‌بینند. هدف ما این است که توجه همه این گروه‌ها به مساله جلب شود. از طرفی اعضای این چهار گروه بر گروه‌های دیگر جامعه هم اثرگذار هستند و ما امیدواریم با آموزش آنها یک شبکه‌سازی خوب در زمینه آموزش مهارت‌های گفت‌وگو در سراسر کشور انجام شود.

بلکه فعلا شما گروه‌های مرجع را مورد توجه قرار داده‌اید؟

بله، اولویت اول ما گروه‌های مرجع است اما در مرحله بعد قرار است وارد محلات ‌شویم. در واقع هر یک از تسهیلگرانی که آموزش دیدند گروه‌های دیگری را آموزش می‌دهند.

طرح گفت‌وگوی ملی خانواده مراحل دیگری هم دارد یا به همین آموزش‌ها محدود است؟

بله، این طرح مراحل دیگری هم دارد که در آینده اعلام می‌شود. البته باید تاکید کنم که طرح گفت‌وگوی ملی خانواده بدون حمایت سازمان‌ها ممکن است به خوبی پیش نرود. همه سازمان‌ها باید اهمیت خانواده را دریابند و بدانند که بالا بردن تاب‌آوری نهاد خانواده بسیار اهمیت دارد. امیدوارم رسانه‌ها هم به کمک این طرح بیایند.

اجرای طرح گفت‌وگوی ملی در 31 استان

معصومه ابتکار، معاون رییس‌جمهور در امور بانوان از تعریف شاخص‌های خانواده شکوفا در کشور خبر داد. به گزارش ایسنا، معصومه ابتکار در جلسه گفت‌وگوی ملی خانواده و بین نسلی در لرستان، گفت: یکی از سیاست‌های کلان کشوری توجه به کانون خانواده است زیرا امروزه موضوع آن از اهمیت زیادی برخوردار است. ابتکار با بیان اینکه اختلال ارتباطی امروز به عنوان مهم‌ترین مساله خانواده در سطح دنیا و کشور شناسایی شده و یک معضل است، افزود: از این رو گفت‌وگوی ملی خانواده و بین نسلی با کمک سازمان‌های مردم نهاد، احزاب و گروه‌های مرجع سیاسی می‌تواند تاثیرگذار باشد. او با بیان اینکه به بحث اختلال ارتباطی داخل خانواده‌ها پرداخته‌ایم، گفت: می‌خواهیم موضوع خانواده را به یک گفت‌وگوی ملی تبدیل کنیم، از یک طرف بحث خانواده، اهمیت آن و آسیب‌ها را به یک سطح گفت‌وگوی ملی در همه بخش‌ها برسانیم. باید در آموزش ‌و پرورش، دانشگاه‌ها، بخش‌های دولتی، شهرداری و شوراهای شهر به این موضوع پرداخته شود. به گفته ابتکار گفت‌وگوی ملی در مرحله اول در 31 استان و در مرحله بعد در 50 نقطه کشور با مشارکت جوامع محلی و تسهیل‌گران انجام می‌شود. معاون رییس‌جمهور با بیان اینکه ارتقای مهارت‌های ارتباطی باید انجام و شکاف بین نسلی برداشته شود، گفت: طرح گفت‌وگوی ملی را به صورت همزمان با آموزش‌ و پرورش، وزارت علوم، تشکل‌های سراسری مانند انجمن اولیا و مربیان و سازمان دانش‌آموزی پیش می‌بریم. وی افزود: در حال تعریف شاخص‌های خانواده شکوفا هستیم و در قالب آنها برای هر استان و شهرستان یک وضعیت در نظر می‌گیریم.

شکر بیگی: بخشی از مشکلات خانواده‌ها می‌تواند از طریق گفت‌وگوی موثر میان اعضای خانواده بهبود یابد . یافته‌های تحقیقات علمی درباره خانواده ایرانی نشان می‌دهد طی یک دهه میانگین گفت‌وگوی اعضای خانواده از دو ساعت به 20 دقیقه کاهش یافته است.

منبع: روزنامه اعتماد





دیدگاه شما

نام :
پست الکترونیکی :
دیدگاه شما :
کد امنیتی را وارد نمایید :
Captcha