مراسم نکوداشت مقام سیاسی، اجتماعی و فرهنگی اعظم طالقانی، با سابقه نزدیک به ۳۰ سال معلمی، نخستین نماینده زن در دور اول مجلس شورای اسلامی و موسس نخستین انجمن زنان ایران پس از انقلاب اسلامی توسط انجمن زنان پژوهشگر تاریخ در کتابخانه ملی برگزار شد.
در این نکوداشت، میهمانان برجسته ای همچون اعظم طالقانی، معصومه ابتکار معاون امور زنان و خانواده رئیس جمهوری، اشرف بروجردی رییس سازمان اسناد و کتابخانه ملی، سید محمود دعایی، شهیندخت مولاوردی دبیر کل حزب حقوق بشر و معاون پیشین امور زنان و خانواده رییس جمهوری، پروانه سلحشوری نماینده مجلس شورای اسلامی، زهرا شجاعی دبیرکل مجمع زنان اصلاح طلب حضور داشتند.
دکتر الهام ملکزاده
دکتر الهام ملکزاده دبیر انجمن زنان پژوهشگر تاریخ، ضمن تشکر از خانواده طالقانی و خیرمقدم به حضار گفت: انجمن زنان پژوهشگر تاریخ، برگزارکننده رویدادهای علمی مهمی طی بیست سال بوده و مصدر تهیه و تدوین آثار مهمی درخصوص مسائل زنان و کنشهای آنان بوده است. طی دو سال گذشته، بارها مزاحم خانم طالقانی شدیم و اکنون محفلی تدارک دیدیم تا بتوانیم یادآور فعالیتها و تجربههای زندگی پرفراز و نشیب ایشان باشیم.
دکتر معصومه ابتکار
دکتر معصومه ابتکار، معاون رئیس جمهوری در امور زنان و خانواده، گفت: فعالیتهای خانم طالقانی مورد توجه ما در امور زنان و خانواده بوده است. یکی از کارهای ما، معرفی زنان، بویژه کسانی که نهادهای اجتماعی را پایهگذاری کردند، بود. ما مسئولیت خودمان میدانیم که خدمات و دستاوردهای امثال خانم طالقانی را معرفی کنیم به نسل جوان امروز٫ خانم طالقانی، حتماًاز پدر خود درسهای زیادی گرفتهاند. در سالهای سخت اول انقلاب، جایگاه و نقش آیتالله طالقانی و نگاه ایشان به قرآن، به یادماندنی است.
خانم طالقانی هم نگاه عمیق و لطیفی به قرآن دارند! نگاهی کاربردی که به زندگی امروز برمیگردد و راهکار دارد و میگوید سبک زندگی ما چگونه باید باشد. من اولین بار در سومین اجلاس جهانی زن در نایروبی، در سال ۱۹۸۴ دیدم. ایشان به عنوان اولین گروه NGO بعد از انقلاب، در آن اجلاس حاضر بود و صدای زن ایرانی شد و خیلی موثر، نشستهایی را برگزار کرد.
وی افزود: در چهارمین اجلاس جهانی زن در پکن در سال ۱۹۹۵، مرحوم خانم شهلا حبیبی، برای اولین بار یک هیأت غیردولتی شامل ۳۰ تشکل را به اجلاس اعزام کرد که خانم طالقانی هم آنجا بودند و اثر گذاری زیادی داشتند. فعالیتهای خانم طالقانی چند قله دارد: یکی فعالیتهای خیریه حتی در حوزه محیطزیست، برای من جالب بود که یک خیریه زنان، آنقدر خوب در حوزه محیطزیست فعالیت میکند. کاندیدا شدن ایشان برای ریاست جمهوری، نشان دهنده شجاعت و جسارت ایشان است و ایشان با این کار، پیام خود را به همه رسانده است. صبر و ایستادگی خانم طالقانی در برابر شرایط، مشکلات و بیانصافیها زبانزد است و باید از متانت و صبوری ایشان درس بگیریم که در مقابل همه سختیها و ناملایمات و تهمتها و تحریمها و مشکلات اقتصادی ، ایشان کمپین «زنان نسل تحریم» را راهاندازی کردند برای غلبه بر مشکلات اقتصادی من امیدوارم بتوانیم از ایشان الهام بگیریم.
دکتر اشرف بروجردی
دکتر اشرف بروجردی در این مراسم گفت: همه ما میدانیم اعظم طالقانی چه نقشی را در پیشبرد اهداف جامعه زنان ایفا کردند. امیدواریم در این نشستها بتوانیم رسالتی که در این مقطع به عهده داریم پیش ببریم.
وی افزود: همه میدانیم مجاهدتها و زحمات خانم طالقانی و رویکرد ایشان در تعریف جامعه و جایگاهی آرمانی برای جامعه اسلامی در جهت آن بوده که تصویری از جامعه اسلامی ارائه دهند که بتواند برای معرفت بشریت و تحقق آرمانهای اسلام، تلاش عملیاتی داشته باشند. همه ما مرهون تلاشهای ایشان هستیم و امیدواریم بتوانیم قدرشناس زحمات ایشان باشیم. به لحاظ سطح وسیع اقدامات ایشان برای پیشبرد اهداف انقلاب، لازم است بهعنوان کسانی که از این زحمات بهرهمند هستیم، گامی برداریم و این چهرهها را به نسل امروز و آینده بشناسانیم. تا وقتی نسل آینده از ما میپرسند اقدامات شما چقدر میتواند در ارتقاء نقش زنان در جامعه تأثیر داشته باشد جوابی داشته باشیم. نسل امروز هنوز متقاعد نشده که برای چه ما تلاش کردیم و چه چیزی میخواستیم بدست آوریم؟
بروجردی گفت: طالقانی سعی کرد جایگاه ارزشمند مبارزین را از کسانی که ریزهخوار سفره انقلاب هستند تفکیک کند و نشان دهد که حق و باطل کجاست. همانطور که پدر ایشان در پیشبرد انقلاب و بعد از آن و تدوین قانون اساسی نقش داشتند و تأکید میکردند گرایشهای چپ و راست که میتواند برای ایران مضراتی بوجود بیاورد، ما را به مقصد نمیرساند و آنچه ما را به مقصد میرساند حقگرایی است. خانم طالقانی هم همواره مدافع حقیقت و اعمال آن در جامعه بودند و امروز راهبردهایی که به ما نشان میدهند و یادآوری میکند که یادتان باشد این انقلاب با چه بهایی پیروز شد، به ما ثابت میکند که باید قدردان کسانی باشیم که زحمت کشیدند و فارغ از گرایشات سیاسی به ما یاد دادند نباید کسانی که در این انقلاب نقشآفرین بودند را فراموش کنیم.
باید یادمان باشد ثمردهی انقلاب، مرهون همین تلاشها است. ما امروز باید یادمان باشد که برای اعتلای جامعه و پیشرفت کشور، با هم تلاش کنیم. امیدوارم قدرشناس امثال خانم طالقانی باشیم و یادمان نرود که همان تلاشها بود که ما امروز احساس امنیت و آرامش داریم. این بدان معنا نیست که شرایط ناملایم نداریم، اما همه ما میدانیم شرایط امروز ما نتیجه تلاشهای زیادی است که ما باید قدرشناس آن باشیم. خانم طالقانی تلاش کرد که به ما یاد دهد نباید تخاصم داشته باشیم، میتوانیم با هم باشیم و ناملایمات را پشت سر بگذاریم و یادمان باشد حقیقت را نباید فدای مصلحت کرد.
دکتر بروجردی گفت: نسل امروز باید از آنچه در گذشته رخ داده باخبر شود. بسیاری حقایق برای آنها گفته نشده است. ما امروز در تکریم زنی اینجا هستیم که همه حیاتش را برای آن گذاشت تا بگوید خوب است که با هم مهربان باشیم.
شهین دخت مولاوردی
شهین دخت مولاوردی، دبیرکل حزب حقوق بشر، در این مراسم گفت: درباره نکوداشت اعظم طالقانی و بیان وجوهی از شخصیت ایشان، تمرکزم بر یک نکته کلیدی است که شخصیت ایشان را، باور کرده است. حیات سیاسی ایشان قبل از انقلاب شروع میشود، یعنی رسانهای که خانوادهها کمتر چنین شأنی برای زنان قائل بودند. ایشان وقتی مدیر مدرسه بودند فعالیت سیاسی خود را آغاز کردند و بهصورت چند وجهی فعال بودند. یکی از این وجهها مشارکت ایشان در خیر جمعی و امور خیریه بود و بعد نماینده مجلس شدند. در سال ۷۱ جامعه زنان اسلامی را بهصورت رسمی تأسیس کردند. اهمیت این موضوع را با توجه به شرایط همان زمان سنجید. بعد هم نشریه پیامهاجر را منتشر کردند که متأسفانه مورد بیمهری قرار گرفت و الان پیام ابراهیم منتشر میشود.
وی افزود: توانمندی اقتصادی و سیاسی زنان چالشهای جدی برای طالقانی بود. ما لحظهای را نمیبینیم که ایشان از انواع فعالیتهای اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، مدنی دست کشیده باشند. ایشان مراحل فرآیند توانمند سازی را به درستی طی کردند طی این فرآیند زنان از نیازها و خواستهای خودشان آگاه میشوند و جرأت اقدام پیدا میکنند و توانمند میشوند.
مولاوردی گفت: طالقانی شخصیت مستقل دارد و تلاش کرد زیر سایه پدر نباشد. زمانی که آقازادگی مد نبود خانم طالقانی آقازاده بود ولی تلاش کرد بدون برخورداری از مواهب آقازادگی فعالیت کند و این به خاطر اصالت خانوادگی و زن بودن ایشان است. ایشان سیاسیترین فرزند آیتالله طالقانی است. اوج فعالیت ایشان در کاندیداتوری ریاست جمهوری است و دغدغه شفافسازی عبارت «رجل سیاسی» را داشتند. ایشان گفتند من این رویه که از فردای پیروزی انقلاب شروع شده است را میخواهم به چالش بکشم. به تفسیر مردانه و ناعادلانه از این عبارت معترض هستم و تا زنده هستم در انتخابات ریاستجمهوری کاندیدا میشوم این نشانگر شجاعت و پافشاری ایشان بر عقیده بر حق است. این مبارزه را از سال ۷۶ شروع کردند و در انتخابات رد صلاحیت شدند و سپس بیانیه صادر کردند. سال ۸۴ دوباره شرکت کردند و در برابر رد صلاحیت دوباره، سکوت نکردند و در خیابان پاستور تحصن کردند. مطبوعات از رویه ایشان با اصطلاح «جنبش زنان» یاد کردند قبل از آن ایشان تحصن سه ساعتهای در اعتراض به قتل زهرا کاظمی در مقابل اوین داشتند.
مولاوردی گفت: وقتی به تاریخچه فعالیت ایشان مینگریم، نمیتوانیم ایشان را شخصیت تکرو ببینیم. ایشان شخصیت پیشقدم دارند و نگران از دسترفتن فرصت هستند و منتظر نمیمانند و یک تنه وارد میدان میشوند. سال ۹۶ دوباره در انتخابات ریاستجمهوری شرکت کردند اما این بار با واکر (همزمان اعظم طالقانی با واکر وارد سالن شد) پلههای وزارت کشور را طی کرد و این نشاندهنده ثبات قدم ایشان برای تعیین تکلیف واژه «رجل سیاسی» بود. انتظار میرفت تا انتخابات ۹۶ این واژه شفاف شود اما این اتفاق نیفتاد. برخی تحلیلگران، پیشقدم نشدن هیچیک از زنان سیاسی ـ مذهبی را نشانه ضعف آنها میدانند اما اعظم طالقانی میتواند الگویی برای دختران جوان ما باشد. طالقانی همواره تکرار میکند تا جایی که قانون اجازه دهد اعتراض میکنم. وی تأکید کرد: در سال ۹۶ از حرکت خانم طالقانی خیلی الهام گرفتیم.
پیام دیگر این حرکت خانم طالقانی آن بود که ایشان تشنه قدرت نبودند و من مطلبی نوشتم که خیال دلواپسان راحت باشد که طالقانی نیامده که بماند. او آمده تا قدرت عشق و حق ستیزی را به رخ بکشد. پیام دیگر او به زنان امروز و نسل بعدی آن است که برای تحقق شایسته سالاری هرگز نباید به زمین نشست حتی اگر پاهایتان یاری نکند. پیام دیگر ایشان، امیدوار بودن است.
پیام دکتر راکعی
دکتر ملکزاده، از طرف دکتر راکعی، دبیرکل جمعیت زنان مسلمان نو اندیش، متنی را قرائت کردند با این مضمون: اعظم مورد عنایت ویژه سیدمحمود طالقانی بوده است. زندگی مشترک او هم در سایه همدلی و همراهی همسر، زمینه فعالیتهای اجتماعی و سیاسی را برای او فراهم کرد. اعظم، اعظم است، اگرچه دختر سیدمحمود طالقانی است. شخصیت ایشان چند ویژگی دارد:
۱) برخورداری از نظام منسجم فکری مبتنی بر فرهنگ دینی همراه با مهر و رواداری و احترام به تنوعات دیدگاهها که امروزه از آن به «اسلام نو اندیش» یاد میکنیم. ۲) عزم ستودنی برای حرکت پیوسته در راستای آرمانها و اهداف متعدد ۳) تلاش و کنشآفرینی در سطح فردی، اجتماعی، سیاسی و مدیریتی ۴) اصرار و استمرار، سرسختی در پیگیری اهداف و حرکت مستمر در راهی که آگاهانه انتخاب کرده است ۵) شجاعت ستودنی که بیان مواضع و اعلام نقطهنظرها و اعتراضهای مدنی بر مسائل مهم سیاسی و اجتماعی، دفاع از حقوق مدنی و شهروندی آحاد جامعه، بویژه جامعه زنان ۶) تکیه و تأکید بر فرهنگ آموزش بهعنوان پشتوانه و بستر لازم برای هر گونه تحرک و عمل اجتماعی و اقدام به توانمندسازی زنان در حد امکان. نمونه تلاشهای ایشان در چاپ نشریه «پیام هاجر» و «پیامابراهیم» و تلاش برای تبیین مفهوم «رجل سیاسی» مشاهده میشود.
در پایان دوست دارم همه مهر و احترامم را تقدیم کنم به تصویر پرشکوه زنی بزرگ که با پاهای به ظاهر خسته، ولی قدمهای همیشه استوار، از پلهها بالا میرود تا برای چندمینبار، به تکمیل فرم نامزدی ریاستجمهوری، برگی زرین را به تاریخ تلاشهای زنان ایران برای دفاع از حقوق مسلم اجتماعی و انسانی خود به ثبت برساند.
زهرا شجاعی
زهرا شجاعی، مشاور رئیسجمهوری در دوران اصلاحات و دبیرکل مجمع زنان اصلاحطلب، در این مراسم گفت: با توجه به سخنان جامع سخنرانان قبلی، بهویژه صحبتهای خانم مولاوردی، از یک زاویه دیگری میخواهم به شخصیت خانم طالقانی اشاره کنم. تاریخ مجموعهای از حوادث است به اضافه اشخاص و نهادها و این در یک بستر مدنی شکل میگیرد و راه خودش را ادامه میدهد. ما در بررسی اجمالی ۴۰ سال مشارکت زنان در جامعه، به این نتیجه میرسیم که تشکیل نهادهای مدنی و فعالیت زنان در این نهادها و رشد این نهادها در نقطه عطفش قرار دارد. ما ۲۷۲۲ نهاد مدنی یا NGO داریم که نشاندهنده روحیه جنگنده زنان است. نکته دیگر رشد سواد و دانشآموختگی زنان است. در تحصیلات عالی، از اول انقلاب، تعداد دختران ۱۷ برابر تعداد پسران ۷ برابر شده است. بعد از یک دهه غفلت در ایجاد تشکیلات و سازمانی برای فعالیت زنان، به همت دبیر محترم شورای عالی انقلاب فرهنگی، دکتر معین، نهادی تشکیل شد و بعد از آن نهادسازی در بخش دولتی اکنون به نقطه عطف خود رسیده است. نکته دیگر هم اینکه جوانان باید بدانند چه گذشته بر وضعیت زنان اوایل انقلاب، وضعیت زنان یک امر حاشیهای و تبلیغاتی ولی امروز مسئله ملی است و جامعه ناچار است به آن بپردازد. همین وعدههایی که داده میشود، هر چند عملی نشود، نشاندهنده اهمیت موضوع زنان است. در قانون بندهایی به این امور اختصاص داده شده و مشارکت زنان، رو به رشد است. در نتیجه سرمایه اجتماعی زنان شکل کاراتری پیدا کرده است. گرچه همچنان شکاف جنسیتی و تبعیض را در همه شاخهها شاهد هستیم و در مقایسه با سایر کشورها، بخصوص کشورهای اسلامی وضعیت خوبی نداریم ولی مسیر ما رو به رشد است. باورهای ما درباره مشارکت زنان تغییر کرده است. در دورهای نه چندان دور، حضور دختران در دانشگاه، نکوهیده بود. ذکر نام ورزشکار بودن دختران، در جامعه برتابیده نمیشد ولی امروز بخش ورزش زنان داریم. مسئله زنان از حالت نمادین خارج شده و بصورت یک مسئله جدی و مهم مطرح است.
وی افزود: علیرغم کمبودها و چالشهایی که وجود دارد، سه ضعف همچنان در حوزه زنان وجود دارد: یک ضعف در حوزه نظریهپردازی داریم، یعنی علیرغم۴۰ سال بحث و گفتگو نتوانستیم به یک نظریه نسبی در رابطه با جایگاه زنان در جمهوری اسلامی برسیم. نیازمند نشستهای علمی در این حوزه هستیم. دوم اینکه در حوزه اصلاح قوانین و مقررات زنان یک عقبماندگی داریم که ناشی از همان نظریه است چراکه وقتی بحث مشارکت سیاسی زنان حل نشده، در نتیجه در حوزه قانونگذاری هم ضعف داریم و نیازمند تنظیم قوانین و اعمال تغییرات در آنها متناسب با نیازهای زمان و مکان هستیم. نکته سوم بحث مستند کردن و ثبت و ضبط تاریخ است. آنچه بر زنان ما گذشته، ثبت نشده. شناسایی زنان تأثیرگذار، قبل از آنکه آنها را از دست بدهیم، امری ضروری است تاریخ ما همواره یک تاریخ مذکر بوده است. ثبت و مستند کردن فعالیتها، جنبشهای زنان، احزاب زنان، نقش زنان در جنگ و … در کشور ما امری ضروری است.
فیروزه صابر
فیروزه صابر فعال اجتماعی و از اعضای انجمن کارآفرینی زنان، در این مراسم گفت: همه میدانیم که انسان گاهی از نعمتهایی برخوردار است که لزوماً با خلاقیت خودش آنها را به دست نمیآورد. گاهی اراده میکند که از این نعمت خوب استفاده کند. در زندگی خانم طالقانی، این نعمت، وجود پدری بود که منشأ رحمت بود و آن را به فرزندان و جامعه منتقل کرد در همین بستر بود که خانم طالقانی سه ویژگیدارد: صبوری، جسوری و مسئولیتپذیری. ایشان در سخنرانیهای خود آیه آخر سوره آلعمران را تکرار میکنند. وقتی به قرآن رجوع میکنیم میبینیم در این آیه خدا ۴ فرمان میدهد: صبر برای مهار انگیزههای درونی و امر میکند که این صبر، جمعی شود و جامعه صابر شود. یکی از ویژگیهای خانم طالقانی آن بود که صبوریها را پنهانی انجام میدادند. خانم طالقانی بدون هیاهو، مسائل آدمها را به شکل پنهانی حل کردند. امر دیگر در این آیه تقوی است. صبر و جسارت خانم طالقانی تاثیر تربیت پدر بوده است.
وی افزود: خانم طالقانی به موضوعات زنان، سیاسی، مدنی و اجتماعی پرداختند. شاید اگر روی یک موضوع تمرکز میکردند اثر بهتری داشت اما به جهت مسئولیتپذیری که داشتند برای همه آنها تلاش کردند و نهادهایی شکل دادند.
لطفالله میثمی
لطفالله میثمی در این جلسه گفت: درباره مفهوم «رجال سیاسی» در پیشنویس قانون اساسی محدودیتی برای حضور زنان وجود نداشت. امام گفتند با حضور زنان مشکلی ندارم ولی برخی علما گویا مشکل داشتند. مرحوم بهشتی تدبیری اندیشیدند و کلمه «رجال» را گذاشتند به معنی افرادی که در سیاست فعال هستند، اعم از زن و مرد. من برای دموکراسی ۴ رکن قائل هستم: دموکراسی هم دادنی است هم گرفتنی، هم قابل پیگیری و دنبال کردنی. خانم طالقانی در زمینه پیگیری، بینظیر است. ایشان کارهای حزب را راهاندازی کردند بدون آنکه در مسئولیتهای دیگری که داشتند، کوتاهی اتفاق بیفتد.
پروانه سلحشوری
پروانه سلحشوری، نماینده مجلس در این مراسم گفت: من خانم طالقانی را به اندازه مادرم دوست دارم امروز درباره همه ویژگیهای ایشان بحث شد؛ پیگیری، سماجت، فعالیت سیاسی و غیره ولی نقش برجسته ایشان، مادربودن است. ایشان مادری نمونه هستند. گفتهاند زنان نمیتوانند فعالیت سیاسی داشته باشند و بهتر است در حیطه خانواده فعال باشند، ما میگوییم بگذارید مانند الگویمان، خانم طالقانی، مادری نمونه و فعال مدنی باشیم. امروز سینه مالامال درد است، چرا که این جلسه امروز باید در سالن اجلاس برگزار میشد، باید از صدا و سیما پخش مستقیم میشد، زمانی که ایشان مبارزه میکردند، داعیهداران جمهوری اسلامی کجا بودند؟
هادی دشتی، نتیجه آیتالله طالقانی در این مراسم از آزادی گفت.
طاهره طالقانی
طاهره طالقانی، خواهر اعظم طالقانی، گفت: دوستان در رابطه با فعالیتهای بعد از انقلاب خواهرم صحبت کردند. من خاطراتی نقل میکنم از دوران جوانی و نوجوانی ایشان. شور خواندن و مطالعه از ابتدا در ایشان وجود داشت به خصوص آنکه بزرگترین مشکل ما در جامعه فقر فرهنگی بود. وقتی میدیدیم پدر پی در پی در تبعید و زندان هستند انگیزه کار تشکیلاتی در ما زیاد شد و توانستیم مجوز تأسیس مدرسهای را بگیریم و هدفمان آن بود ارزشهایی مثل عدالت، آزادی، انصاف و انسانیت را اعتلا دهیم. از آنجایی که شرایط دائماًسخت میشد، به زندان رفتیم به نزد پدر و از مشکلات و موانع شکایت کردیم. پدر گفتند اگر در تمام سال تحصیلی فقط به یک نفر توحید را بشناسانید، دین خود را به جامعه ادا کردید. بعد از مدتی خواهرم را به منطقه محرومی در جنوب تهران تبعید کردند تا آنجا تدریس کنند. آنجا ایشان مصممتر شدند و در سال ۵۴ در مدرسه دستگیر شدند و دو سال زندان بودند.
وی افزود: از بعد از انقلاب، مجوز NGO گرفتیم و نهادی برای آسیبها و مشکلات زنان تأسیس کردیم و خواهرم فعالیتهای حزبی را شروع کردند که همچنان ادامه دارد. ویژگی بارز خواهرم، با وجود بیماریای که دارند، پشتکار و کوشش مستمر است که باعث شد با جدیت هر مسئلهای را دنبال کند تا به نتیجه نهایی برسیم.
اعظم طالقانی
در پایان اعظم طالقانی، طی بیاناتی گفت: آیه ۱۵۵ سوره بقره، بحث ابتلائات است که باعث میشود استعدادهای درونی انسان شکوفا شود لذا باید استقبال کرد از این ابتلائات. طالقانی از تاریخ سازان و پژوهشگران تاریخ تشکر کرد و گفت من شایسته این نبودم. جای من باید خیلی افراد دیگر میآمدند، مثل خانم شهید رجایی، خانم دکتر یزدی ، خانم سحابی که بار انقلاب روی دوش آنها بود و هیچ ادعایی ندارند و دارند کار میکنند و کار کردند. خانم گرجی برگردن من حق دارند و به من چیزهای زیادی آموختند. گروه تاریخ سازان به من گفتند تو مسئولیت داری و نسل بعد از انقلاب کی قراراست تاریخ را از زبان انقلابیون بشنوند؟ این جمله مرا تکان داد. من میخواهم بگویم همیشه این سوال وجود داشت که آیا توارث مهم است یا محیط؟ من شخصاً به این جواب رسیدم که محیط مقدم است. من از طفولیت بیشتر با مادر بزرگم بودم. ایشان و مادرم حق بزرگی بر من دارند. مادر بزرگم مرا میبرد پیش خانم مالک که درس قرآن میداد. کلام ایشان بسیار بانفوذ بود و همه درسهای ایشان، آویزه گوش من شد. از ۹سالگی به بعد، پدرم به من تعلیم میداد. تشویقها و محبتهای او خیلی روی من اثر داشت. ایشان استاد من بود و مسئله اصلی ایشان، مسئله توحید بود. او با خرافات مبارزه میکرد و تاکید میکرد با حساسیتهای مردم در نیفتم و آرام آرام آموزش دهیم.کتابهایی که خواندم، از جمله کتاب نان و شراب، بر من اثر زیادی داشتند. بعد از ۵ ماه که در زندان بودم، پدر هم آمدند و ایشان کتاب روش رئالیسم علامه را برای من آوردند و در وقت ملاقات سوالهایم را از ایشان میپرسیدم. دیگران روی من اثر گذاشتند. ما میتوانیم روی هم اثر گذار باشیم. در هفده سالگی پدرم گفت باید وارد اجتماع شوی من در مدرسه درس میدادم. از همان دوران کار من شروع شد. در نهایت مدرسه تأسیس کردیم ولی با ساواک درگیر شدیم. فضای جامعه و خانواده، بتدریج ما را حرکت داد. محیط است که میتواند انسان را پرورش دهد و ببرد به سویی که به قول پدر، آخرش رضوان منالله است.
در پایان این مراسم لوح تقدیری از انجمن زنان پژوهشگر تاریخ به اعظم طالقانی اهدا شد.
منبع: روزنامه اطلاعات