"دیدارنیوز" برای بررسی چالش‌های حوزه زنان و همچنین پرداختن به راهکار‌های حل آن‌ها با معصومه ابتکار به گفتگو پرداخته است. معاون رئیس جمهور در حوزه زنان و امور خانواده از نقش زنان در سیاست و چالش‌های موجود بر سر راه زنان کشور می‌گوید. ابتکار با اشاره به حضور زنان در مناصب سیاسی می‌گوید: «رئیس‌جمهور این ابلاغ را داشتند که ۳۰ درصد از مدیران دولت تا پایان دولت دوازدهم باید از بین زنان انتخاب شوند. این تصمیم از طریق شورای عالی اداری ابلاغ شده است. از روزی که دولت دوازدهم شروع شد یکی از سیاست‌های ما تشویق و پیگیری مصوبه بود. همینطور برگزاری دوره‌های توانمندسازی برای زنان مدیر و تشویق دستگاه‌ها به برگزاری این دوره‌ها بود. ۱۳.۶ درصد سال ۱۳۹۶ الان به بیش از ۲۰ درصد رسیده است؛ اما هنوز راه باقی است تا به ۳۰ درصد برسیم.» در ادامه می‌توانید گفت‎وگوی با معصومه ابتکار را بخوانید.

دیدارنیوز ـ پرستو بهرامی‌راد: در دهه اخیر حوزه زنان چالش‌های بسیاری در کشور داشته است. این چالش‌ها روز به روز بزرگ‌تر شده است. حجاب، ورود به استادیوم، دوچرخه‌سواری، تبعیض در گزینش نیروی کار و... از بحث‎های امروز زنان کشور است و شاهد برخوردهای متنوع با این مسائل هستیم. چالش‌هایی که باید جایی به پایان برسد و دیگر شاهد برخوردهای سلبی با زنان و دختران کشور نباشیم.

برای بررسی چالش‌ها و همچنین پرداختن به راهکارهای حل آنها به دفتر معصومه ابتکار رفتیم. معاون رئیس جمهور در حوزه زنان و امور خانواده از نقش زنان در سیاست و چالش‌های موجود بر سر راه زنان کشور در این مصاحبه می‌گوید که در دو بخش منتشر خواهد شد.

شما جزء نخستین زنانی بودید که بعد از انقلاب وارد هیأت دولت شدید. در سال ۲۰۱۲ جزء ۵۰۰ چهره پرنفوذ جهان اسلام در سیاست انتخاب شدید. از نظر شما نقش زنان در سیاست ایران چقدر بعد از انقلاب پر رنگ است؟ آیا بعد از انقلاب، میدان خوبی به زنان سیاستمدار داده شده یا خیر؟

معصومه ابتکار: حضور زنان که خیلی خوب بوده است. در خود انقلاب زنان خیلی نقش و حضور داشتند. شجاعانه علیه رژیم پهلوی تظاهرات می‌کردند. بین شهدای انقلاب هم چهره‌های شاخصی مثل «محبوبه دانش» حضور دارند که یک دختر جوانی بود و آن زمان نامش پر آوازه شد. آنها خیلی شجاعانه از آرمان‌های انقلاب دفاع می‌کردند. در دوران دفاع مقدس هم خانم‌ها در پشتیبانی جنگ و حمایت از حضور رزمندگان و در خانواده هم کسانی که به عنوان پزشک و خدمات درمانی بودند، بسیار پرانرژی و شجاعانه و قوی حضور داشتند. بعد از آن هم می‌بینید تلاش برای بهبود و ارتقای وضعیت خودشان در زمینه‌هایی مثل آموزش چشمگیر است. زنان ایرانی در پاسخ به دعوت امام(ره) که برای سوادآموزی دعوت کردند، بهتر از آقایان عمل کردند و سریع‌تر شکاف جنسیتی ناشی از سواد را پر کردند. همین طور رشته‌های دیگر و آموزش عالی، نه تنها شکاف در آموزش عالی را پر کردند، بلکه الان از لحاظ تعادل جنسیتی به نفع خانم‌ها است. الان ۵۲ درصد دانشجویان ما خانم هستند. در اکثر رشته‌ها غیر از مهندسی، جمعیت‌شان بیشتر از آقایان است. در عرصه‌های دیگر هم مثل ورزش احساس می‌کردیم ممکن است به دلیل بحث پوشش، محدودیت گذاشته شود اما در طی سال‌ها زحمت کشیده شد و افرادی فداکارانه در عرصه ورزش زنان، مسائلی را مطرح کردند، مسائلی که خانم طاهریان و هاشمی مطرح می‌کردند. مقاومت زیاد بود و تابو مطرح می‌شد اما تدریجاً این مسئله با رعایت همه شئونات به شکلی رسید که الان تقریباً در همه فدارسیون‌ها یک معاون زن داریم. تقریباً غیر از یکی دو تا در همه فدراسیون‌ها خانم‌ها در مسابقات بین‌المللی با رعایت پوشش شرکت می‌کنند. اصلاً در کمیته بین‌المللی المپیک، ما هیچ رشته‌ای نداشتیم قبل از انقلاب که خانم‌ها اجازه داشته باشند با حجاب شرکت کنند؛ اما الان تمام این رشته‌ها لباس با حجاب را تعریف کرده‌اند و برای حضور در رقابت‌ها و عرصه‌های بین‌المللی لباس تأیید شده است. امروز خانم‌ها با حجاب مدال کسب می‌کنند و پیشرفت‌های خوبی داشته‌ایم.

طی این سال‌ها دولت‌ها زمینه‌سازی‌هایی را فراهم کرده‌اند، اما خانم‌ها خیلی بیشتر تلاش و همت کرده‌اند. خانم‌ها همیشه امیدوارانه به موضوعات نگاه کرده‌ و از مشکلات به این شکل با امید و تلاش عبور کرده‌اند، اما در عرصه سیاسی آن قدری که خانم‌ها در شئون مختلف سیاسی کشور مشارکت دارند آنقدر نمایندگی به آنها نرسید و در مجلس و دولت و جاهای مختلف، آن نسبت رعایت نشد. حال موانع فرهنگی و تعصباتی بود که مانع می‌شد، شاید به همین دلیل هنوز این فاصله وجود دارد. آقای  روحانی، رئیس‌جمهور در ابتدای دولت دوازدهم تصمیم گرفتند یک سهمیه‌ای برای مدیریت زنان در دولت قائل شوند. ممکن است سؤال شود چرا سهمیه اختصاص دهند؟ این اتفاق باید به صورت طبیعی طی ۴۰ سال بعد از انقلاب رخ می‌داد، ۴۲ درصد کارمندان دولت، خانم هستند به همین نسبت باید مدیر زن در سطوح تصمیم‌سازی کشور داشته باشیم. موانع و ملاحظاتی بود و به همین دلیل بین مدیر مرد و مدیر زن، مرد‌ها را انتخاب می‌کرده‌اند.

دیدارنیوز: این انتخاب رئیس‌جمهور بوده یا برای انتخاب زنان موانعی وجود داشته است؟

ابتکار: رئیس‌جمهور این ابلاغ را داشتند که ۳۰ درصد از مدیران دولت تا پایان دولت دوازدهم باید از بین زنان انتخاب شوند. این تصمیم از طریق شورای عالی اداری ابلاغ شده است. از روزی که دولت دوازدهم شروع شد یکی از سیاست‌های ما تشویق و پیگیری مصوبه بود. همینطور برگزاری دوره‌های توانمندسازی برای زنان مدیر و تشویق دستگاه‌ها به برگزاری این دوره‌ها بود. وزارت نیرو ماه گذشته یک نشست برگزار کرده بود، ویژه بحث توان‌افزایی و شناسایی مدیران توانمند زن. ما هم دوره‌هایی مثل دوره توان‌افزایی زنان در تعاملات بین‌المللی با دانشکده وزارت خارجه ـ دو ماه پیش ـ داشتیم. همه این دوره‌ها با این هدف بود که زنان مدیر تربیت شوند و کارنامه هم ارائه داده‌ایم. یکی از کار‌های مهم ما در ارتباط با این ۳۰ درصد، کارنامه بوده است. سال اول به وزراء و استانداران، کارنامه دادیم و درصد مدیران آن‌ها را جویا شدیم. سال دوم دوباره روند را برای آن‌ها بیان کردیم که از سال اول تا الان عدد مدیران زن شما چقدر تغییر کرده و چقدر باید تلاش کنید تا به ۳۰ درصد برسید. استان‌ها را بر اساس درصد مدیران زن، رتبه‌بندی کردیم و یک رقابتی در این موضوع ایجاد شده است. ما از حدود ۱۳.۶ دهم درصد در سال ۱۳۹۶ شروع کردیم و اقدامات و انتصابات خوبی صورت گرفته است. امروز معاون وزیر و همتراز معاون وزیر حدود ۶۰ نفر انتخاب شده‌‎اند و این اتفاق مهمی است. همچنین امروز ۱۳ معاون زن استاندار داریم.

دیدارنیوز: در حقیقت وزارت کشور در به کارگیری مدیران زن پیشرو بوده است؟

ابتکار: بله، وزارت کشور پیشرو بوده است. بخشداران زن و در برخی مناطق فرمانداران زن بسیار موفقی داشته‌ایم. برای مثال خانم خنفری ـ فرماندار کارون ـ که در ماجرای سیل خوزستان بسیار فداکارانه و ایثارگرانه عمل کردند. ۱۳.۶ درصد سال ۱۳۹۶ الان به بیش از ۲۰ درصد رسیده است؛ اما هنوز راه باقی است تا به ۳۰ درصد برسیم. امیدواریم که به هدف‌گذاری ۳۰ درصد برسیم. ما رصد می‌کنیم و کارنامه خواهیم داد. این خیلی مهم است که وضعیت مدیریت زنان در جامعه ما رو به ارتقا باشد. امیدوارم این مؤثر باشد. مسئله فقط افزایش آمار تعداد مدیران زن نیست. مسئله این است که فکر می‌کنیم حضور زنان در سیاست‌گذاری‌ها و تصمیم‌گیری‌ها می‌تواند کمکی به اصلاح نگرش‌ها و حل و فصل مشکلات و روش‌های مؤثرتر مشارکت مردم، بسیج اجتماعی و ایجاد امید در جامعه بکند.

دیدارنیوز: دور دوم که آقای روحانی رئیس‌جمهور شدند در شعارهایشان از وزیر زن صحبت کردند. زمانی هم که وزراء به مجلس معرفی می‌شدند مباحثی مطرح شد که چرا وزیر زن وجود ندارد؟ واقعاً چرا وزیر زن نبود؟

ابتکار: این سؤال برای همه مطرح بوده است. اخیراً آقای رئیس‌جمهور اشاره کرده‌ا‌ند وقتی زنان این توانمندی‌ها را دارند چرا نباید در سطح وزیر باشند؟ اعتقاد ایشان هم هست. سال ۱۳۷۶ آقای خاتمی تصمیم گرفتند برای اولین بار زنی را در موقعیتی غیر از امور زنان منصوب کنند. یعنی غیر از امور زنان، یک پست را به یک خانم دادند که معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست بود. این اتفاق مهمی بود از این جهت که دولت فضایی را برای حضور زنان در عرصه‌های تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری کشور باز کرد. ما یک نوبت هم در دوره آقای احمدی‌نژاد وزیر زن داشتیم. اینکه چرا ادامه پیدا نکرد و چرا الان وزیر زن نداریم آقای روحانی هم مطرح کردند اگر این اجازه بود این کار را می‌کردند.

 دیدارنیوز: سؤال این است چه کسی باید این اجازه را بدهد؟

ابتکار: هماهنگی‌هایی نیاز است که رئیس‌جمهور برای تشکیل کابینه طبعاً باید انجام بدهد؛ اما به نظرم ما زمینه‎سازی‌های خوبی در دولت داشته‌ایم. دیگر بهانه‌ای همانند اینکه ما زنان با تجربه نداریم، وجود ندارد. چون حدود ۶۰ معاون وزیر و همتراز معاون وزیر قطعاً توانمندی و تجربه لازم را برای وزیر شدن دارند. من فکر می‌کنم کادرسازی و سرمایه‌گذاری خوبی در بحث نیروی انسانی در حوزه زنان و همینطور جوانان داشته‌ایم. یعنی کاهش عمر مدیران از جهت اینکه جوان‎تر شوند مدنظر آقای روحانی بوده است، همینطور حضور اقلیت‌ها مخصوصاً اقلیت‌های مذهبی در عرصه‌های مختلف مدیریت دولت خیلی مهم بوده است. مثال بارز آن خانم «حمیرا ریگی» است؛ خانم ریگی فرماندار بود و بعد به عنوان سفیر انتخاب شد و الان سفیر جمهوری اسلامی ایران در برونئی هستند. ما تا قبل از دولت روحانی اصلاً سفیر خانم نداشتیم. وزارت خارجه در اختیار آقایان بود و زنان در سطوح پایین‌تر بودند. امروز چهارمین سفیر زن هم معرفی شد و خیلی اتفاق مهمی است. امیدوارم این روند ادامه یابد.

دیدارنیوز: چرا مسائل زنان همیشه چالش برانگیز بوده است؟ از ورود زنان به ورزشگاه، گواهینامه موتورسواری و دوچرخه‌سواری و مسائل بزرگی مثل حجاب چرا به این میزان در کشور ما دچار چالش و مسئله شده است؟ به نظر می‎رسد زنان به هر موضوعی که وارد می‎شوند به سد محکمی برخورد می‎کنند.

ابتکار: بخشی مربوط به چالش سنت و مدرنیته است. بخشی دیگر هم مربوط است به چالش بین الگوی سبک زندگی سنتی که متعلق به گذشته است و الگوی سبک زندگی مدرن که متعلق به غرب است. از اول هم این چالش بوده است، در خود انقلاب نیز این چالش وجود داشته است. بسیاری از خبرنگاران به امام(ره) در نوفل‌لوشاتو راجع به موضوع زنان و اینکه چه اتفاقی برای زنان می‌افتد، سوال کرده‌اند. خودم که ۱۷ ـ ۱۸ سال داشتم در دوران انقلاب برایم سوال بود که کدام نگاه قرار است در ارتباط با زنان غالب شود و امام(ره) چه نگاهی دارند. شناخت امام و نگاه امام نسبت به حضور زنان جزء مسائل مهم بود. آن زمان متفکرینی مثل شریعتی خیلی خوب زمینه‌سازی کردند. زمینه را برای نواندیشی اسلامی در موضوعاتی مثل زنان و اینکه برداشت‌ها از قرآن کریم و سنت، برداشت‌های به روز باشد. برداشت‌هایی باشد که به درد جوان آن روز و جوان امروز بخورد، این پایه‌گذاری خوبی بود. مرحوم شریعتی زمینه‌های فکری برای ما فراهم کرد که امام روی آن‌ها پایه را گذاشت. با وجود اینکه امام فقیه، عالم و رهبر سیاسی بودند و مبارزات سیاسی برای ایشان اولویت داشت، ولی در طول ۱۱ سال بعد از انقلاب، انگار یک تعمدی داشتند بر اینکه همواره به موضوع زنان بپردازند و سیاست‌ها را روشن کنند و خط‌مشی را بگویند و اجازه ندهند در چنین موضوعاتی از خط درست و صحیح خارج شویم. از زمان پاریس که از ایشان سوال شد که چه اتفاقی برای زنان رخ می‌دهد، ایشان توضیح می‌داد که جامعه ما جامعه دینی است و قرار نیست خانم‌ها حذف شوند. امام بر خلاف عقیده برخی می‌گفتند حق خانم‌ها است که در انقلاب شرکت داشته باشند. بعد از پیروزی انقلاب مشهور است که از فردی در مدرسه رفاه نقل شده بود که خانم‌ها اگر بیایند ممکن است بیهوش شوند، لذا نیایند. ایشان گفته بود ما چکاره هستیم بگوییم نیایند. زنان مبارزه و فداکاری کردند و نمی‌شود زنان را حذف کرد. در انتخابات مجلس به امام گفتند بگویید خانم‌ها رأی ندهند و حداقل اگر رأی می‌دهند، نماینده نشوند؛ حتی گفته بودند به شورای نگهبان بگویید خانم‌ها را حذف کنند. این اتفاق رخ نداد و امام به صراحت و با تأکید فرمودند خانم‌ها حق دارند برای سرنوشت خود مشارکت کنند. هیچ کس حق ندارد هیچ انسانی را از دخالت در سرنوشت خود منع کند و زنان مثل مردان حق دارند. زمانی وسط کلاس‌ها دیوار کشیدند، نوه امام به ایشان گفت وسط کلاس‌های دانشگاه، دیوار کشیده‌اند. من آن زمان دانشجو بودم و یادم است. امام دستور داد که فوراً آن دیوار را خراب کنید. یادم است هر روز یک عده‌ای که نگاهشان نسبت به موضوعات دینی، بسته و سنتی و خاص بود که متأسفانه امروز هم آن نگاه هست، می‌خواستند از امام فتوا بگیرند که نگاه به چهره استاد زن مشکل شرعی دارد. امام جواب دادند آنجا محیط دانشگاه است و به هیچ عنوان در محیط دانشگاه این شائبه نیست که یک نگاه غیر درسی به استاد بشود، بنابراین هیچ اشکالی ندارد و در فضای مقدس دانشگاه، استاد‌های زن درس دهند. باز به امام هجمه کردند که شما چرا اجازه دادید فیلم‌های خارجی از تلویزیون پخش شود، در این فیلم‌ها زنان حجاب ندارند. باز امام فرمودند اشکال ندارد اگر در موضوع پوشش یک سری چهارچوب‌ها رعایت شد اشکالی ندارد زنان بی‌حجاب را نشان دهید. این موارد بحث‌های کلیدی بود که مرحله به مرحله امام تأکید می‌کردند. شما می‌بینید در فتوای ایشان در ارتباط با مسائلی مثل طلاق چقدر نگاه امام پیشرو بود. ایشان چقدر تلاش کردند برای شروط ضمن عقد و برای اینکه فرد بتواند از همان اول برای طلاق وکیل بگیرد. این نگاه پیشرو امام(ره) بود که نشان می‌داد امام همواره آینده را می‌دید و به همین دلیل نسبت به حقوق و جایگاه زنان و فعالیت زنان در عرصه‌های مختلف حتی اقتصادی و مدیریتی صحبت کردند. جمله معروفی امام در این زمینه دارند که زنان باید در مقدرات اساسی مملکت، دخالت کنند. این دخالت در سطوح مدیریتی نیز وجود دارد.

دیدارنیوز: اما امروز شاهدیم که دید زنانه در سیاست کشورمان وجود ندارد.

ابتکار: امام این پایه را بنا نهادند. اگر ما کوتاهی کردیم و نرفتیم این نگاه امام را به خوبی اجرا و پیاده کنیم بحث دیگری است. البته در جای خودش امام روی مسئله خانواده و اهمیت خانواده و تعادل بین نقش‌های خانوادگی تأکید داشتند و در کنارش روی بحث رعایت شئونات اسلامی و توجه به مناسبات سالم اجتماعی بین زنان و مردان که زنان مورد سوء استفاده قرار نگیرند و مثل کالا با آنها رفتار نشود تأکید داشتند؛ چیزی که امروز به یک نهضت جهانی تبدیل شده و بحث me too به یک مطالبه عمومی تبدیل شده که زنان در محیط کار مورد سوء استفاده قرار نگیرند و به آنها به عنوان یک ابژه جنسی نگاه نشود. این موارد مباحثی بود که امام به صراحت روی آن، مواضع شفاف و روشن و دقیق داشت. ما از ابتدا با مسائلی روبه‌رو بودیم؛ اینکه امروز هم هنوز با چنین چالش‌هایی روبه‌رو هستیم چند دلیل دارد، برداشت‌ها و تفاسیر متفاوت است و غلبه نگاه سنتی در موضوعات وجود دارد. البته این نکته را هم بگویم که مقام معظم رهبری هم در اکثر موارد نگاه‌شان ادامه نگاه امام بود و حتی بیشتر در موضوعاتی مثل خشونت علیه زنان، آقا مواضع روشن و شفافی گرفتند. اما اینکه این موارد در اجراء چگونه پیش می‌رود، مسئله دیگری است. مثلا می‌بینیم که عده‌ای، از این وقایع مربوط به خروج جمعیت از استادیوم می‌گویند که وقتی جمعیت خیلی دچار فشردگی می‌شود مشکلاتی پیش می‌آید و آن را دستاویزی قرار می‌دهند که خانم‌ها به استادیوم‌ها نروند؛ چرا که قابل کنترل نیست و یا ممکن است حوادثی پیش بیاید و شئونات زنان مورد سوءاستفاده قرار بگیرد. این را به مراجع دیگر نشان می‌دهند و در نهایت گفته می‌شود خانم‌ها به استادیوم نیایند. این از جمله مسائلی است که با تفسیر و برداشت مختلف روبه‌رو می‌شود. مثلاً در نحوه مواجهه با مسئله حجاب، در برهه‌ای برخوردهای خشونت‌آمیزی صورت گرفت چون حس می‌شد از جاهایی حمایت می‎شوند.

دیدارنیوز: در بحث برخوردهای سلبی با موضوع حجاب و همچنین کارگاه‌هایی که برای موضوع چند همسری شکل گرفت، امور زنان ریاست‌جمهوری در جهت جلوگیری از این موارد، چه اقداماتی انجام داده است؟

ابتکار: در مورد حجاب چند بحث داشتیم؛ یکی اینکه به هیچ عنوان برخوردهای توأم با خشونت و برخوردهای خشن با موضوع حجاب صحیح نیست، این موضع دولت است. مواردی هم که بود ما رسماً موضع گرفته‌ایم و خوشبختانه موضوع مهار شده و خوب مدیریت شده است، اما این بدان معنا نیست که کاملاً مهار شده باشد. در مجموع فکر می‌کنم این خرد و این فهم جا افتاده است و امیدوارم ادامه پیدا نکند. برخوردهای سلبی در موضوعاتی مثل حجاب جواب نداده و جواب نمی‌دهد. در ارتباط با این موضوع باید کار فرهنگی از طریق آموزش و نشست‌ها صورت گیرد. ما به طور خاص یک گفت‌وگوی بین نسلی را دنبال می‌کنیم به عنوان یکی از محورها و چالش‌هایی که در جامعه وجود دارد و یکی از محورهای آن می‌تواند بحث حجاب باشد. نشست‌هایی را داشته‌ایم که دختران جوان آمده‌اند و در رابطه با موضوع حجاب و ضرورت آن، اختیاری بودن، جنبه شرعی حجاب، جنبه قانونی و مقرراتی جامعه امروز ایران، تحولاتی که در دنیا در ارتباط با حجاب و پوشش وجود دارد، سوءاستفاده ای که از دختران و زنان می‌شود و راهکارهای این موضوع صحبت شده است.

کار دیگری که در این زمینه داشته‌ایم ترویج لباس‌های ایرانی بوده است. از فعالیت‌های مختلف در بخش دولتی و خصوصی برای ترویج سبک پوشش ایرانی ـ اسلامی که موتیف ایرانی در لباس‌ها باشد، حمایت کرده‌ایم. همچنین از نظر طرح‌های ایرانی که روی لباس‌ها باشد، مثل طرح‌های بته جقه. بقیه را هم تشویق می‌کنیم؛ هم در لباس اداری و اجتماعی و هم در پوششی که خانم‌ها و آقایان در محافل خود دارند که به سمت لباس ایرانی، لباس‌های محلی و قومی بروند. یک کمپینی در حمایت از لباس و پوشش ایرانی راه انداخته‌ایم و تقریباً این کمپین تحت عنوان تاروپود زندگی با هدف ترویج هنردستی زنان ایرانی در پوشش است. از دستبندهای سوزن دوزی بلوچ، هرمزگان و گلستان برای این کار استفاده شده که این دستبند نمادی از حمایت از زنان ایرانی در صنایع دستی، تولیدی و لباس است. این کارهای ما در مورد حجاب بوده است و ما سعی کردیم از این زاویه اقدام کنیم.

در موضوع حجاب تلاش می‎کنیم در مدارس دخترانه، مسئله حجاب را که هیچ گونه دید و اشرافی ندارد حل کنیم. حجاب یک بعد دینی و شرعی دارد و یک بعد اجتماعی، ما باید کارکرد این دو را دقت کنیم. اگر در مدرسه‌ای نامحرم وجود ندارد و محیط آموزشی زنانه است، هیچ اشکالی ندارد دختران حجاب‌شان را بردارند. کما اینکه مدارس مذهبی افراد شاخصی مثل مدرسه فرهنگ آقای دکتر حداد عادل سال‌ها است که این کار را می‌کنند. ما بررسی کردیم و دیدیم نزدیک به ۴۰ مدرسه مذهبی تقریباً این روش را اجرا می‌کنند. یعنی در مدرسه، کاملاً محیط زنانه است و این اجبار وجود دارد که دختران حجاب‌شان را بردارند. با لباس مورد تأیید مدرسه، برای تفریح و ورزش استفاده کنند که فرصت خوبی است دختران بتوانند آفتاب بگیرند. این طرح را با آموزش و پرورش و مصوباتی که گرفتیم کار کردیم. برای حمایت از اصلاح مدارسی که نیاز به تغییراتی در دیوارها و فاصله‌های خود دارند مصوباتی از شورای شهر گرفتیم که فضای ورزشی مناسب برای دختران پیش بیاید. ما بیشتر سعی کردیم ایجابی و فرهنگی در موضوع حجاب کار کنیم. فکر می‌کنیم در مقایسه با روش‌های سلبی و خشن، خیلی مفید خواهد بود که ـ البته روش های سلبی ـ در این دولت کاهش یافته است.

در بحث چند همسری نیز وقتی مقام معظم رهبری موضع گرفتند مسئله تمام شد. ایشان آنقدر موضع‌شان شفاف و قاطع بود که جای حرفی برای کسی باقی نگذاشت. گفتند حتی شوخی کردن درباره این موضوع هم صلاح نیست و طرح موضوع را ممنوع کردند. این حرکت خیلی ارزشمند است. وقتی این جریان‌سازی‌ها اتفاق می‌افتد خانواده‌ها را نگران می‌کند. متأسفانه عده‌ای که نگاه‌شان سیاسی و سنتی است در برهه‌های مختلف، چنین رفتار‌هایی از خود نشان داده‌اند و به اعتقادات، سبک زندگی و اعتماد مردم لطمه زده‌اند. ترویج چند همسری به خانواده‌های موجود لطمه می‌زند. باید وضعیت خانواده‌های موجود را در نظر گرفت که وضعیت شکننده‌ای دارند. علاوه بر این در موضوعات دیگر کار‌هایی شبیه این را کرده‌اند. چند سال پیش می‌گفتند ۱۳۹۳ الی ۱۳۹۴ آمار طلاق بالا رفته است و می‌خواستند دولت را محکوم کنند، در حالی که دقیق نبود. بعد بررسی کامل شد و در نشست آسیب‌های اجتماعی خدمت مقام معظم رهبری گزارشی ارائه شد که روند افزایشی است، اما در یک روند طولانی مدت صورت می‌گیرد و بیشتر از آن ما شاهد کاهش ازدواج هستیم. این اطلاعاتی که بیرون رفته باعث شده که خانواده‌ها و جوانان بترسند و احتیاط بیشتری در رابطه با ازدواج داشته باشند. آن‌ها با انتشار چنین شایعه‌ای ورود به ازدواج و تشکیل خانواده را دشوارتر کرده‌اند، این گرفتاری‌های ما است. سیاسی کردن موضوعات و نگاه خاصی که نمی‌توانیم بگوییم سنتی و باید گفت بسیار متحجرانه نسبت به این موضوعات در جامعه ما وجود دارد. به همین دلیل امام می‌گفتند ما باید از یک طرف با تحجر و از سوی دیگر با غرب‌گرایی مبارزه کنیم.

ما الگوی موفق سبک زندگی برای زن مسلمان، یعنی الگویی که زنان انتخاب‌های شخصی خودشان را داشته باشند و مجبور نشوند بین درس خواندن و ازدواج کردن یکی را انتخاب کنند و مجبور نشوند بین اشتغال و بچه‌داری و تشکیل خانواده یکی را انتخاب کنند و مجبور نشوند بین نقش اجتماعی و نقش فردی و نقش خانوادگی یکی را انتخاب کنند، را باید تدوین کنیم و شرایط را به گونه‌ای فراهم کنیم که دختران جوان ما بتوانند بین این دو تعادل برقرار کنند. سبک زندگی مورد تشویق ما باید بر اساس علایق جوانان شکل بگیرد. هم درس، کار و فعالیت اجتماعی و هم خانوده و اهمیت خانواده را در نظر بگیریم. دختران و پسران ما دوست دارند ازدواج کنند و در کنار هم باشند. می‌دانند آن پیوند و عشق قوی عاطفی را می‌توانند در خانواده برقرار کنند که به هر دو کمک می‌کند مراحل زندگی خود را طی کنند و فرزندانی که متولد می‌شوند به زندگی آن‌ها برکت زیادی می‌دهد. برای همین، معاونت غیر از بحث زنان روی موضوع خانواده کار کرده است. چون در دنیای پر سروصدا و پر تلاطم امروز، مأمن انسان‌ها است. اگر خانواده‌ای آرام و شکوفا باشد، حقوق افراد در آن خانواده رعایت شود، خشونت در آن نباشد، آنگاه به خودش و اعضای گسترده‌تر مثل پدربزرگ و مادربزرگ کمک می کند تا همه خانواده از وجود خانواده لذت ببرند.

این پایه کاری است که ما دو سال است تحت عنوان گفت‌وگوی ملی خانواده شروع کرده‌ایم. با همکاری تشکل‌های توانمند مثل انجمن جامعه‌شناسی ایران، کانون گفت‌وگوی امام موسی صدر و تشکل‌هایی مثل انجمن اولیا و مربیان، وزرات آموزش و پرورش، وزرات علوم و تشکل‌های دانشجویی. یک تیم داریم که همه با ما در این موضوع همراه هستند. در مرحله اول مشکلات خانواده را از طریق گفتگو با خانواده‌ها در ۳۱ استان کشور پیاده کردیم. بعد به اساسی‌ترین معضل مشترک همه خانواده‌های ایرانی رسیدیم و بحث مهارت‌های ارتباطی و مطالعاتی و پیمایش ملی خانواده را داشتیم. تصمیم گرفتیم هر بخش به مسائل مختلف و مشکلات خانواده برسد، مثلاً اقتصادی. چیزی که ما تصمیم گرفتیم به طور خاص به آن بپردازیم بحث مهارت‌های ارتباطی بود که اعضای خانواده یاد بگیرند چطور با هم حرف بزنند، چطور گوش دهند، چطور از خشونت کلامی پرهیز کنند و به حل و فصل اختلافات بپردازند. این جزء مهارت‌های فردی و اجتماعی امروز است که همه نیاز داریم. سعی کردیم روی این مسئله تمرکز کنیم و از این طریق گفت‌وگوی بین نسلی را ترویج دهیم. باید با جوانان و بچه‌ها حرف زد و حرف‌های آن‌ها را شنید که مشکلات‌شان را به نسل بزرگتر از خود بگویند و یک رابطه متقابل ایجاد شود و این گسست و تنش بین نسلی که پیش می‌آید در داخل خانواده به انسجام و همگرایی و محبت بیشتر منتهی شود. این تلاشی است که انجام می‌دهیم. فاز دوم آن هم شروع شده است. طرح خوبی است، از رسانه‌ها دعوت می‌کنیم که با ما در طرح گفت‌وگوی بین نسلی و گفت‌وگوی ملی خانواده همراه باشند.

 دیدارنیوز: ۵ لایحه‌ای که شما راجع به آن صحبت کردید مهم‌ترین آن مربوط به خشونت علیه زنان و کودکان بود که در راهروی مجلس ماند. قرار است برای این لایحه‌ها چه اتفاقی رخ دهد؟

ابتکار: هنوز به راهروهای مجلس هم نرسیده است. لایحه تأمین امنیت زنان در برابر خشونت، مدت زیادی در قوه قضاییه بود. در قوه قضاییه خیلی طول کشید و با تغییرات زیادی به کمیسیون لوایح آمد و مراحلش طی شده است. کمیسیون لوایح سازمان پرترافیک دولت است. موضوعات زیادی در نوبت است و این لایحه هم در نوبت کمیسیون لوایح است. کارهای کارشناسی آن انجام شده و کمیسیون فرعی هم رفته است و در نوبت مانده است و امیدواریم به جایی برسد.

 دیدارنیوز: فکر می‌کنید مجلس آینده با این لوایح چگونه برخورد خواهد کرد؟

ابتکار: امیدواریم خردمندانه برخورد کند.

دیدارنیوز: در مجلس فعلی، بعضی فراکسیون‌ها نگاه مثبتی نسبت به این لوایح نداشتند و شاهد هستیم نمایندگان منتخب دوره جدید نیز به سمت همین فراکسیون‌ها گرایش دارند.

ابتکار: اتفاقاتی که در انتخابات مجلس رخ داد در حقیقت اتفاقات ناگواری بود. انتظار داشتیم رد صلاحیت‌ها و اقبال عمومی مردم غیر این باشد. طبیعی بود وقتی یک جریانی کلاً حذف شود، نتیجه یکسویه خواهد بود. به هر حال در مجلس فعلی هم باز جریان اعتدال و اصلاح در اقلیت هستند، اما اقلیت تأثیرگذاری هستند. امیدوارم در مجلس بعد هم این اقلیت کماکان تأثیرگذار باشد و بتواند حرف خودش را بزند و دیدگاه‌ها و نظر قاطبه مردم باشد، چون اقلیتی هستند که نمایندگی اکثریت را دارند. ما در دولت تلاش می‌کنیم و در ارتباط با همه این لوایح کار می‌کنیم. ۵ لایحه دیگر در شورای فقهی و حقوقی معاونت آماده است. نشست‌های فقهی و حقوقی را در قم برگزار می‌کنیم. خیلی مهم است که بیوت مراجع و علمای تراز اول، همه درگیر این بحث‌ها شده‌اند و نشست‌ها جالب و تخصصی است. ۵ نشست با همکاری دانشگاه مفید و تشکل‌های علمی قم و همکاری اعضایی از حوزه علمیه قم برگزار شده است و امیدواریم همچنان برگزار شود. برای ما نشست‌های تخصصی در موضوعات فقهی ـ حقوقی در ارتباط با مباحث زنان برای اینکه بتوانیم دیدگاه‌های متنوع محافل علمی و جامعه خود را بشنویم و درگیر موضوع کنیم به نظرم از مهم‌ترین کار‌هایی است که معاونت انجام داده است و این روند ادامه دارد. از صاحب‌نظران دعوت می‌کنیم که بیایند. این مباحث نباید سیاسی شود و نباید بیافتیم در درگیری‌های بین طیف‌های سیاسی. این موارد موضوعاتی است که منافع عامه جامعه را در بردارد. وقتی گفته می‌شود حقوق زنان، انگار جانب داری پیش می‎آید، در صورتی که این حقوق عامه است. در خانواده‌ای که خشونت باشد همه اعضای خانواده از خشونت متأثر می‎شوند. فقط زن آسیب نمی‌بیند، بلکه بچه‌ها هم آسیب می‌بینند، حتی مرد هم آسیب می‌بیند. در حقیقت همه آن‌ها آسیب می‌بینند؛ بنابراین فقط موضوع را زنانه و مردانه نبینیم، این موارد از موضوعات مهم اجتماعی ما است.

در ارتباط با موضوعی مثل اصلاح شروط طلاق صحبت می‌کنیم برای اینکه می‌خواهیم ازدواج آسان شود همانطور که رهبری اعلام می‌کنند ازدواج را آسان کنیم. در ازدواج زن نباید احساس کند یک قرارداد یک طرفه است و اگر وارد آن شود هیچ راهی برای خروج ندارد، باید قوانین در چهارچوب شرع مقدس اصلاح شود. موضوعات دیگر هم اینچنین است. در اینجا بحث زن و مرد مطرح نیست، بلکه بحث حقوق عامه است. بحث اینکه آیا ما می‌خواهیم یک جامعه سالم داشته باشیم و تبعیض و خشونت نداشته باشیم؟ در جا‌هایی به اصلاح قوانین نیاز است. اصلاح قوانین، برای مردم امید ایجاد می‌کند. قانون منع تشدید مجازات اسیدپاشی و حمایت از آسیب‌دیدگان طرح مهمی بود که در مجلس تصویب شد، یا لایحه تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی لایحه خوبی بود که دولت رویش کار کرد و در مجلس تصویب شد. منافع آن برای همه است و فقط بحث زنان نیست. اگر لایحه‌ای برای حمایت زنان مطرح می‌کنیم هدف فقط حل مشکل زنان نیست، هدف کل جامعه و خانواده است، اما چون زنان نقش محوری در خانواده دارند، اگر در خانواده حقوق‌شان رعایت نشود و احترام متقابل نباشد، خانواده از هم می‌پاشد. وقتی خانواده از هم بپاشد یعنی جامعه آسیب دیده است.

دیدارنیوز: معاونت امور زنان و خانواده در دو سالی که از ریاست‌جمهوری آقای روحانی مانده است قرار است چه اقداماتی انجام دهد و اهدافی دنبال کند؟

ابتکار: ما کار‌های زیادی داریم و همکارانم در معاونت، شبانه‌روز مشغول هستند. مهم‌ترین طرحی که در این دوره دنبال کردیم عدالت جنسیتی بوده است. تدوین شاخص‌های عدالت جنسیتی در ۸ محور و ۱۷۲ شاخص در اولین جلسه ستاد تصویب شد و ابلاغ شد. این موضوع بسیار اتفاق مهمی بود. برای اولین بار است که ما می‌توانیم آمار دقیق وضعیت زنان را رصد کنیم. این شاخص‌ها در قالب برنامه‌های استانی به استان‌ها اعلام شد. ما با استاندار هر استان قرارداد بستیم که بر اساس این شاخص‌ها و اطلس وضعیت زنان، برنامه ارتقای زنان را با نگاه علمی بنویسند که استانداران کار خود را انجام دادند. تا الان در ۲۲ استان در شورای برنامه‌ریزی، هر استانی یک سند ارتقای وضعیت زنان و خانواده دارد، یعنی هر استانی یک برنامه دارد. تا الان ۲۲ سند را تصویب کرده‌ایم. امیدواریم تا پایان سال همه استان‌های ایران برای اولین بار سند ارتقای وضعیت زنان داشته باشند؛ بنابراین این استان‌ها برای زنان برنامه و برای سنجش وضعیت زنان شاخص دارند، ما رصد خواهیم کرد. این جزء مهم‌ترین کار‌های ما است، چون همه بخش‌ها را پوشش می‌دهد و سال آینده این کار کاملاً اجرایی خواهد شد.

علاوه بر این ما برای خانواده‌ها طرح‌هایی داریم که با قوت ادامه می‌دهیم. در جلسه دوم ستاد ملی زنان و خانواده، شاخص‌های خانواده را برای اولین بار مطرح کردیم. اینکه از اول انقلاب می‌گوییم خانواده معیار است یعنی خانواده را با چه معیار‌هایی بسنجیم و در استان‌ها در سطح ملی بررسی کنیم. شاخص‌های اقتصادی، فرهنگی، نشاط خانواده و ... را تنظیم کردیم. کلیات آن در این مجلس تصویب شد و ما برای خانواده برای اولین‌بار در ایران شاخص خواهیم داشت که بدانیم کجا هستیم و با چه برنامه‌هایی باید پیش برویم، این هم جزء برنامه‌های ما است که سال جدید دنبال خواهیم کرد. توان‌افزایی اقتصادی زنان از برنامه‌های کلیدی معاونت است که تا الان چندین طرح بزرگ ملی را با همکاری وزارت کار و وزارت کشور داشته‌ایم. ۱۲ هزار زن سرپرست خانوار را برای توان‌افزایی داشته‌ایم. طرح خیلی خوبی در حال اجراء هست که آن را ادامه می‌دهیم. برنامه مهم ما امسال توان‌افزایی سازمان‌های مردم نهاد حوزه زنان و خانواده بود. ما حدود ۲۷۰۰ تشکل در سطح کشور داریم که با عنوان مؤسسات داوطلبانه برای زنان و خانواده در سطح کشور کار می‌کنند. ما دوره آموزشی توان افزایی ۴ روزه برای این تشکل‌ها طراحی کرده‌ایم. تا الان در ۸ منطقه کشور برگزار شده است و ۱۳۰۰ نفر دوره را گذرانده‌اند. دوره بعدی در هرمزگان برگزار می‌شود. یک دوره خوب از نظر مهارت ارتباطی تشکل‌ها، مهارت‌های مدیریتی تشکل‌ها، مهارت‌های مربوط به اینکه یک خیریه یا موسسه یا تشکل چگونه می‌تواند در اجرای پروژه‌ها خودش را مدیریت کند. این دوره‌ها سال آینده ادامه خواهد داشت. امیدواریم بتوانیم به تشکل‌ها کمک کنیم تا شبکه‌سازی تخصصی انجام دهند.