نقش آفرینی زنان در امور یونسکویی  عالی‌جنابان نمایندگان محترم کشورهای حوزه‌ی آسیای غربی و مرکزی نمایندگان محترم یونسکو و سازمان ملل متحد همکاران ارجمند میهمانان گرامی خانم‌ها و آقایان؛  در جهان امروز شناخت فرهنگی بعنوان یکی از مهمترین ارکان تعاملات ملی و بین المللی و جز تفکیک ناپذیر راهبردهای صلح و امنیت تلقی می شود و از این منظر زنان بعنوان نیمی از جمعیت جهان بعنوان حافظان، تولیدکنندگان و مصرف کنندگان فرهنگ نقش مهمی در توسعه فرهنگی ایفا میکنند. هر چند بر اساس آمار و داده ها در حوزه فرهنگ، شکاف جنسیتی بین زنان و مردان منجر به کمرنگ شدن نقش ملموس زنان در توسعه و نوآوری های فرهنگی شده است، اما از سوی دیگر بهبود وضعیت آموزش در بین زنان طی دو دهه اخیر منجر به محوریت یافتن نقش زنان در تحقق ابعاد مختلف توسعه شده است. در اینجا لازم میدانم اشاره کنم که سازمان یونسکو طی 70 ساله گذشته کاهش شکاف جنسیتی بویژه در حوزه آموزش را محور فعالیت های خود قرار داده و از طریق ایجاد شبکه ای جهانی همواره بر ارتقا نقش زنان در توسعه جوامع و ایجاد مفاهمه فرهنگی تاکید نموده است. این رویکرد در فراگردی متعامل منجر به اجماع جامعه جهانی بر نقش زنان در حفظ میراث فرهنگی و بسط نوآوری های فرهنگی شده است. حفظ میراث فرهنگی بویژه میراث ناملموس در جهان متکثر و متنوع امروز یکی از مهمترین ضرورت های فرهنگی محسوب شده و زنان بعنوان یکی از مهمترین حافظان و انتقال دهندگان این میراث شناخته می شوند. در پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس برخلاف میراث مادی، یا میراث ملموس، که در آن نیاز به اعمال قوانین و مقررات بازدارنده احساس می‌شود، تا مداخلات عموم مردم به آثار و ابنیه کنترل شود، به ترغیب مردم به مداخله احتیاج داریم. نیاز است که میراث و انتقال میان نسل‌ها تقویت شوند. و بر همین اساس است که آگاهی‌افزایی و ظرفیت‌سازی در قلب امر پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس قرار می‌گیرند. نظر به این واقعیت که میراث فرهنگی ناملموس، اساساً، به‌صورت شفاهی منتقل می‌شود، همچنین، این‌که این میراث به‌ بهترین وجه در کودکی اکتساب می‌گردد، نقش زنان و مادران در پاسداری از آن آشکارا خودنمایی می‌کند. فی‌الواقع، اجتماع زنان و مادران نخستین و پراهمیت‌ترین بخشی است که در آن انتقال میراث فرهنگی ناملموس به نسل‌های جوان‌تر به‌وقوع می‌پیوندد. کودک دانش بومی را در ارتباط با میراث فرهنگی ناملموسش از مادر فرا می‌گیرد، نسبت به ارزش‌های این میراث آگاهی می‌یابد، و ترغیب می‌گردد آن را پاسداری کند و به فرزندانش انتقال دهد. علاوه بر «انتقال»، امر «مدیریت» بخشی چشم‌گیر از میراث فرهنگی ناملموس، نیز، برعهده‌ی زنان است. شماری از آیین‌ها، گردهم‌آیی‌ها، اجراهای هنری، جشن‌ها، صنایع دستی، و امثال آن‌ها توسّط زنان مدیریت می‌شوند. شماری از عناصر میراث فرهنگی ناملموس طبیعتی «زنانه» دارند؛ و این بدان معنا است که در تحقق این عناصر صرفاً زنان حضور دارند، نقش‌آفرینی می‌کنند، و همین گروه آن‌ها را انتقال می‌دهند و از آن‌ها پاسداری می‌کنند. عناصر دیگری نیز داریم که مشترک‌اند، بدان معنا که زنان و مردان، هردو، در پاسداری از آن‌ها دخیلند. حتّی بسیاری از تجلّیّات کاملاً مردانه‌ی میراث فرهنگی ناملموس، نیز، توسّط مادران در جمع کودکانشان انتقال می‌یابند و مدیریت می‌شوند. مثال‌های روشن‌گر بسیارند.   مراسم باستانی نوروز در کشور ما ایران، مراسم باستانی نوروزشامل فعالیت‌های فرهنگی  از پیش از نوروز یا تحویل سال تا پس از نوروز می باشد حضور زنان در مراسم نوروز آن‌قدر واضح است که نوروز را به‌درستی مراسمی خوانده‌اند که توسّط زنان برنامه‌ریزی و مدیریت می‌شود.   قالی‌بافی هنر قالی‌بافی در سرتاسر ایران هنری اساسا زنانه است. در این ارتباط، به‌طور ویژه، در بافت قالی‌های عشایری هیچ طرح و نقشه‌ی ازپیش‌تعیین‌شده‌ای موجود نیست. این زنان هستند که برداشت خود را از محیط زندگی و نگاره‌هایی از حیوانات، طبیعت، و محیط اطرافشان بر قالی‌ها می‌بافند. این هنر، شفاهاً، از مادر به دختر منتقل می‌شود.   خوراک‌های آیینی و سنّتی شماری از اقوام ایرانی با خوراکشان از دیگر اقوام تشخیص داده می‌شوند. در کشور ما ایران، علیرغم وجود آشپزهای مرد به شکل حرفه ای، هنر آشپزی هنری زنانه است. که شفاها از مادر به دختر منتقل می‌گردد.   عروسک‌سازی سنتی تمامی اجتماعات شهری، روستایی، و عشایری ایران عروسک‌های خاص خود که هریک داستان و منشأ اسطوره‌ای ویژه‌ای دارد، و ساختن  ان متضمّن تسلّط بر فنونی خاص است. این دانش نیز دانشی زنانه است، و شفاهاً از مادر به دختر انتقال می‌یابد.   در زمره‌ی دیگر تجلیات میراث فرهنگی ناملموس که در آن‌ها زنان، و به‌ویژه، مادران حضور دارند، و پاسداری از آن‌ها، به‌طور کلی، برعهده‌ی زنان است، «لالایی‌ها»، «قصه‌گویی‌ها»، «هنر خیاطی»، «رشته‌های زنانه در طب سنّتی»، «صنعت‌گری سنّتی زنانه»، «آیین‌ها، آداب‌ورسوم، و جشن‌های زنانه»، «بازی‌های سنّتی زنانه»، و شماری از دیگر عناصر میراث فرهنگی ناملموس شایان ذکرند.     به این موارد، موارد پرشماری از عناصر فرهنگی ناملموس را می­توان افزود، که تا چندی پیش ویژه‌ی مردان دانسته می‌شدند. این تجلّیّاتِ به‌اصطلاح مردانه در حال حاضر، به‌تدریج، توسّط زنانی که به این عرصه وارد شده‌اند، نیز، درحال پی‌گیری هستند. در حال حاضر، زنان نقال در سرزمین ما به اجرای هنر قصه‌گویی اجرایی ایرانی مشغولند، و به‌زیبایی داستان‌های حماسی ایرانی را در قالب نقالی بازگو می‌نمایند. هنرهای سازسازی، معماری، سفال‌گری، فیروزه‌تراشی، کاشی‌کاری، و بسیاری از هنرهای دیگر، امروز، توسّط زنان نیز انجام می‌شوند.   برنامه‌های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، به‌خوبی، این مهم را در خود ملحوظ‌شده دارند. ما به‌خوبی آگاهیم که چنان‌چه بخواهیم این عناصر میراث فرهنگی ناملموس را پاس بداریم، ناچاریم توجه ویژه‌ای را به زنان معطوف بداریم. این امر در بسیاری از بخش‌ها در حال پی‌گیری است. معاونتی که اینجانب به نمایندگی از آن در این جمع حضور دارم، یکی از این بخش‌ها می‌باشد. در میان رئوس مطالب و سیاست‌هایی که در این ارتباط در برنامه‌ی کاری ما قرار دارند، موارد زیر شایان ذکرند: - شناسایی حاملان و مجریان مواریث فرهنگی ناملموس در جمع زنان، در سرتاسر کشور، و حمایت از ایشان برای ادامه‌دادن به فعالیت‌هایشان و انتقال دانش به نسل‌های دیگر؛ - مستندسازی دانش فرهنگی زنان پیرامون میراث فرهنگی ناملموس، در سرتاسر کشور، از طریق تقویت مطالعات مردم‌نگارانه،  - فراهم‌آوردن زمینه‌ی لازم برای ارائه‌ی عناصر میراث فرهنگی ناملموس زنانه، شامل نمایشگاه‌هایی برای صنایع دستی ایشان، رویدادهایی برای نمایش هنرهای اجرایی ایشان، و امثال آن‌ها؛ - دعوت از زنان حامل یا مجری مواریث فرهنگی ناملموس به جلسات تدوین و اجرای برنامه‌های پاسداری و، از این طریق، احترام گذاشتن به این دستورالعمل تصریح‌شده در کنوانسیون 2003 ویژه‌ی پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس که ایجاب می‌کند اعضای اجتماعات محلی در تدوین و اجرای امور پاسدارانه سهیم باشند؛ - تلاش برای ثبت مواریث فرهنگی ناملموس زنانه بر سیاهه‌ها، فهرست میراث فرهنگی ناملموس ملی ایران، و فهرست‌های یونسکویی، به‌عنوان روشی برای تضمین پاسداری از آن‌ها در آینده، - و موارد دیگر از این دست.    معاونت امور زنان و خانواده‌ی ریاست جمهوری، همچنین، به‌دنبال شیوه‌هایی برای همکاری با کشورهای دیگر برای ثبت و پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس مشترک زنانه در سطوح منطقه‌ای، نیز، هست. امید است که با این شیوه، نقش زنان در پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس منطقه، نیز، تقویت شود. بی تردید در این میان نقش و جایگاه یونسکو که دو رهیافت کلی توانمندسازی زنان و جریان سازی جنسیتی را مدنظر قرار داده است غیرقابل انکار است تا با شناسایی خلاءها، ارتقای آگاهی در مورد خلاءها، گسترش راهبردها و برنامه هایی برای کاستن خلاءها، تامین منابع کافی و کارشناسی های مورد نیاز، اقدامات نظارتی و پاسخگو ساختن افراد و موسسات در قبال نتایج، در جهت ارتقای آگاهی و جهت دهی افکار عمومی در اجتماعی و همراه ساختن نخبگان علمی و فرهنگی در زمینه جریان سازی جنسیتی قدم های اساسی بردارد. مایلم این سخنرانی را با تقدیم ‌نمودن مراتب قدردانی خودم به عزیزان برگزارکننده‌ به پاس توجّه به نقش و جایگاه زنان، و به‌ویژه، مادران در حوزه‌ی میراث فرهنگی ناملموس ابراز دارم، و ابراز امیدواری نمایم که در آینده شاهد اعتلای گسترده‌تر این حوزه باشیم.   از شما به‌خاطر توجه به این سخنان سپاسگزارم.   شهین‌دخت مولاوردی                                                   معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده