بسم الله الرحمن الرحیم و نرید ان هن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمه و نجعلکم الوارثین در آستانه میلاد با سعادت منجی عالم بشریت و عید سعید نیمه شعبان گرامی میداریم یاد و خاطره امام راحل(ره) را که در آستانه بیست و ششمین سالگرد رحلت آن امام قرار داریم و برای شادی روح آن عزیز سفر کرده و شهدای انقلاب و شهدای دفاع مقدس تقاضا می کنم صلواتی را ختم بفرمائید. ضمن عرض سلام و ادب و خیر مقدم خدمت تک تک حاضران در جلسه و بویژه یادگار گرانقدر حضرت امام (ره) من موضوعی را که دقایقی در خدمتتان هستم و بنظرم رسید که می توانم در رابطه با مسئله زن و حقوق زنان و وضعیت زنان به آن بپردازم و تاثیری که حضرت امام داشتند در این رابطه موضوع تاثیر زمان و مکان هست در تغییر احکام و در واقع در اجتهاد پویایی که ما در فقه شیعه به آن می بالیم. بنظر می رسد در بازخوانی نقش و جایگاه زنان و آنچه که اشاره شد, احیای هویت زن مسلمان و همینطور تبیین دیدگاه اسلام در رابطه با زن و زنان این موضوع یعنی طرح اجتهاد پویا و در واقع تعیین کننده بودن عنصر زمان و مکان در این اجتهاد بسیار نقش اساسی داشته است. اگر بیاد بیاوریم شرایط قبل از انقلاب را این موضوع اهمیت خودش را دو چندان نشان می دهد. در شرایطی انقلاب اسلامی به پیروزی رسید که سیاست های نوسازی از بالا به پایین حکومت قبل نتوانسته بود گروه بزرگی از زنان جامعه را که تعلقات دینی داشتند متاثر بکند؛ اینان همان گروه هدفی بودند که چه قبل از پیروزی انقلاب در جریان مبارزات و چه بعد از پیروزی انقلاب همراهی خودشان را در برهه های مختلف با راه امام نشان دادند. امام رمز پویایی و پایایی دین را در گرو سازگاری میان احکام و قوانین و هنجار های رسمی با نیاز های واقعی جامعه میدانستند و بر همین اساس نقشه راهی را ترسیم کردند که نو اندیشان و دین باوران و اندیشمندان دینی در واقع توانستند ظرفیت دین اسلام در پاسخ دهی به نیاز های زمان و صد البته نیاز های زنان را به نمایش بگذارند. تاکیدی که حضرت امام داشتند بر شناخت موضوعات و مصالح نظام و حکومت و درک صحیح از واقعیات جامعه و تاثیر آن در برنامه ریزی های اجتماعی اهمیت این موضوع را به ما نشان می دهد. با این ملاحظه هست که ما مشاهده می کنیم علی رغم مخالفتی که امام با لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی پیش از پیروزی انقلاب داشتند و مخالفتی که با شرکت زنان در انتخابات در آن زمان داشتند, پس ازپیروزی انقلاب مدافع جدی حضور زنان و مشارکت زنان درمجلس خبرگان قانون اساسی و در مجلس شورای اسلامی هستند؛ و در واقع حمایت هایی را انجام می دهند که ما برای یکبار در مجلس خبرگان قانون اساسی یک خانم را به عنوان عضو آن مجلس داشتیم و بعد هم عضویت و شرکت زنان و مشارکت زنان در انتخابات و انتخاب شدنشان در مجلس؛ و بعد از آن هم بحث مخالفت جدی و برآشفته شدن امام از تفکیک های جنسیتی که قرار بوده انجام شود, در کلاس های درسی که همه شنیده اید و مخالفت جدی که نشان دادند و این نشان می دهد که امام همان امام هستند اما تغییرات بنیادینی که در شرایط اوضاع و احوال جامعه اتفاق افتاده و متناسب با جغرافیا و تاریخ ساحت های یک جامعه هست که امام یک چرخش دیدگاه را دارند و به نوعی یک تحول را ما در این زمینه مشاهده می کنیم. شاید برخی تحلیل گران این را یک تاکتیک بدانند و بعضا هم می شنویم که  نگاه واقعی امام همان نگاه بوده و برای اینکه نیاز بوده برای کسب قدرت و پشتوانه قوی داشتن برای پیروزی انقلاب با حضور زنان به آن شکلی که مطرح می شود بی بدیل و فوق العاده و ممتاز بوده در برهه های مختلف انقلاب موافقت شده و نگرششان بنظر می رسد که به استناد شواهد فقهی همان نگرشی بوده که در واقع دیدگاه سنتی است؛ در حالی که ما بعداً میبینیم که در عمل و در برهه های بعدی امام چه به عنوان یک فقیه و مرجع تقلید و چه به عنوان یک رهبر سیاسی تقویت می کنند این دیدگاه خودشان را و حمایت هایشان را جدی تر از این حضور و مشارکت مطرح می کنند, و به عنوان یک استراتژی این را مدنظر قرار می دهند و این استراتژی را به جامعه هم تلقین می کنند, که این نیاز و ضرورت بهره مندی از نقش و توان زنان در مسیر توسعه کشور هست که باید جدی گرفته شود؛  که الان و 26 سال بعد از رحلت امام این فرصت مناسبی هست که ما یک ارزیابی داشته باشیم از میزان تحقق این نگاه و فاصله ای که وضعیت موجود با آن داره و میزان عاملیت و نقش و مشارکت زنان در عرصه های مختلف جامعه ؛ همچنین شاهد هستیم در طول سال های پس از پیروزی انقلاب که کمتر از ده سال امام در میان ما بودند و از هر فرصتی برای بیان افتراق و تمایزی که اسلام ناب محمدی دارد با دیدگاه های سنتی و واپسگرایانه و نگرش های رایج موسوم به اسلام آمریکایی و ویژگی ها و مولفه ها و شاخصه های دو نو ع اسلام را دائم مطرح می کردند.  و باز بنظر می رسد در این ایام ما می توانیم این را یک فرصت بدانیم برای شناخت و شناساندن جریانات فکری که با دیدگاه امام در این رابطه فاصله داشتند و دارند. در اینجا نمونه ای از فتاوی روشنگرانه امام را من استخراج کردم خدمتتان ارائه می دهم در رابطه با حقوق زنان: در سال 61 خاطرتان هست  ؛ اختلاف نظری که شورای نگهبان پیدا کرده بود در مورد امکان الزام شوهر به طلاق و یا طلاق از سوی حاکم, در موارد عسر و حرج زوجه ؛ استفتائی از امام انجام می شود, ایشان به روشنی مطرح میفرمایند طریق احتیاط آن است که زوج را اولاً با نصیحت وادار به طلاق بکنند و در صورت میسر نشدن به اذن حاکم شرع عمل طلاق انجام شود. و یا درمورد استفتائی که مربوط به حق طلاق به صورت اشتراط یعنی به صورت شرط ضمن عقد نکاح ایشان مطرح می فرمایند که: "شارع مقدس راه سهلی را معین کرده است که خود زنان بتوانند زمام طلاق را بدست بگیرند"؛ البته این برای تشویق خانم ها برای طلاق نیست ولی اشاره به عسر و حرجی هست که زنان در آن قرار دارند در شرایطی که گرفتن طلاق و مطلقه کردن خود کار بسیار سختی است میبینیم که چه استفتائاتی را امام مطرح کردند؛ که این شرط ضمن عقد خارج از نکاح الان رایج شده است. و به عنوان یک راه حلی هست برای شرایطی که اثبات عسر و حرج و شرایط غیر قابل تحمل برای زنان در زندگی مشترک وجود دارد. و یا در جو حاکمی که حضور و تحصیل زنان در غیر رشته های مربوط به آموزش و بهداشت برنمی تابیده نمی شد, یعنی تحمل نمی شد؛ و هنوز بحث بر سر حلال و حرام بودن شنیدن صدای زن در محافل عمومی بود؛ امام در یکی از صحبت هایشان حضور زنان را در صنعت مطرح می کنند. در حالی که ما در آن سالها می بینیم که ورود زنان به برخی رشته های دانشگاهی مثل معدن و کشاورزی دچار وقفه شد و در شرایطی که زنان روستایی بخش اعظم بار فعالیت کشاورزی را بر دوش می کشند حق آموزش و ارتقای مهارت ها در این رشته دانشگاهی از آنها سلب شده بود. امروزه که بیش از گذشته ما شاهد مسئولیت ها و نقش های چندگانه زنان هستیم اینکه پابه پای  مردان در تامین مالی خانواده در شهر و روستا فعالیت می کنند بنظر می رسد که توجه به دیدگاه امام راحل (ره) در تغییر و اصلاح احکام و قوانین و مناسباتی که صرفا مبنای آن نقش و جایگاه اقتصادی مردان در خانواده و جامعه بوده با لحاظ اقتضائات زمان و مکان میتواند در حل بسیاری از مسائل و بحران های اجتماعی و خانوادگی تاثیر بگذارد. از طرف دیگر شبهات برون دینی متعددی که در باره احکام و حقوق زنان در اسلام مطرح می شود که در کنار توجه به عنصر و تاثیر زمان و مکان تفکیک میان هنجارهای دینی و عادات و رفتارهای برآمده از سنت های اجتماعی و فرهنگی و سیاسی منتسب به دین نیز درخور توجه هست؛ که این موضوع در عصر حاضر در جهان اسلام مورد توجه متفکران و متکلمان اسلامی در پاسخ به دیدگاهی هست که اسلام را عامل مظلومیت و انقیاد زن مسلمان معرفی می کند. به هر شکل امام با دخالت دادن شرایط زمان و مکان در اجتهاد و در استنباط احکام راه را بر توانمند ساختن دین در دنیای امروز گشود؛ واقعیت این است که برخی گزاره های دینی در روزگار ما در حوزه زنان و حقوق زنان پاسخگو نیست و متناسب با اقتضائات زمان خودش بوده و چالش های زیادی بین دین و مدرنیته در دنیای مدرن بوجود آورده است. اگر این چالش ها و تعارضات در عرصه نو اندیشی دینی مورد توجه قرار نگیرد و در واقع مورد اهتمام نو اندیشان و حوزه های علمیه ما نباشند پیش بینی می شود که عوامل دین گریزی بین جوانان را هم فراهم بکند. امام به عنوان اسلام شناسی بزرگ و نیز در جایگاه مرجع تقلیدی که شناخت دقیق از اسلام داشت و تاکید بر نقش اجتماعی اسلام و با درک درست از نقش زن و مسئولیت او در جامعه و خانواده رافع بسیاری از ابهامات بود, روش های رفتاری درس آموز او و موضع گیری های روشنگر او و فتاوای راه گشای او همه و همه موید این حقیقت آشکار است. برای شادی روح حضرت امام و شهدای گرانقدر اسلام و انقلاب و دفاع مقدس صلوات