اشاره : در واپسین روزهای سال 95 مردم ایران به استقبال روزی پرشکوه میروند «ولادت حضرت فاطمه (س) « که روز گرامیداشت مقام «مادر» و جایگاه والای «زن» در ایران اسلامی است.
به همین مناسبت ضمن تبریک این روز بزرگ به همه مسلمانان و بویژه زنان والامقام ایرانی گفتگویی را با خانم شهیندخت مولاوردی، معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری انجام دادیم.
مولاوردی با انتقاد از اینکه متولیان متعدد حوزه زنان یکدیگر را تخریب و زیرپای همدیگر را خالی میکنند، خاطرنشان ساخت که دود آن به چشم زنان و خانواده می رود!
وی رسیدن به هدف بهبود وضعیت زنان و تقویت نهاد خانواده را در کشور منوط بر اجرایی شدن فرمایش مقام معظم رهبری و قرار گرفتن همه چیز در جای خودش و نیز مشخص شدن وظایف و مسئولیتها در یک هندسه عمومی دانست و تصریح کرد که تقسیم کار در مورد ابلاغیه سیاستهای کلی خانواده انجام شده و تقریبا به شکل سیستمی با این سیاستها برخورد شده است.
معاون امور زنان و خانواده در مورد کلید حل مشکلات زنان در کشور گفت : نیاز به دسته کلید داریم! و اضافه کرد : شاه کلید همان فرهنگ ، باور و نگاهی است که باید شکل بگیرد که از ظرفیت زنان و توانمندی آنها استفاده شود.
وی توجه به مشکلات و مطالبات همه اقشار زنان را سیاست معاونت امور زنان و خانواده توصیف و خاطرنشان کرد که زنان سرپرست خانوار به دلیل ابتلا به فقر مالی و فقر فرهنگی خانواده ، نیازمند توجه ویژهای هستند.
خانم مولاوردی با اعلام اینکه 62 درصد معتادین کشور متاهل هستند ، نسبت به وضعیت زندگی همسر و فرزندان این افراد اظهار نگرانی کرد و تصریح نمود که چنانچه اشتغال پایداری برای زنان بهبود یافته از اعتیاد وجود نداشته باشد ، احتمال بازگشت آنها به زندان و اعتیاد ، بسیار است لذا مشکلات آنها باید بیش از سایر گروهها موردتوجه باشد.
وی با اعلام آماده شدن «لایحه جامع تامین امنیت زنان در برابر خشونت» از فرستاده شدن آن به کمیسیون لوایح مجلس در هفته آینده خبر داد.
این گفتگو فرارویتان قرار دارد.
به نظر شما مهمترین دستاورد دولت یازدهم چیست ؟
مسلما ارزیابی ما باید با توجه به برنامهای که رئیس جمهور در بحث راهبردهای حوزه زنان و خانواده ارائه داده بودند، باشد. سوال این است که چه میزان از برنامهها و وعدههای رئیس جمهور محقق شده است! و آیا شرایط برای تحقق همه برنامهها و وعدهها فراهم بوده است یا خیر؟ مجموعه امکانات و شرایط را باید در نظر بگیریم تا بتوانیم قضاوت عادلانهای داشته باشیم.
با توجه به شرایطی که دولت در چهار سال گذشته داشته است، به نظر میرسد آنچه که به دولت یازدهم به ارث رسیده و در آن چارچوب ، وضعیت زنان و خانواده مستثنا نیست ، بسیاری از آسیبهایی که در روندی رو به رشد آسیبهای اجتماعی زنان و خانواده را درگیر کرده بود ، در واقع جزء میراثی بود که به دولت رسیده بود. در این مجموعه اگر ارزیابی کنیم به نظر میرسد که با مقدمات و پایههایی که در دولت یازدهم گذاشته شده میتوانیم امیدوار باشیم که زمینهای برای تحقق وعدهها و برنامهها فراهم شده است. تا به بخش اعظم وعدهها جامه عمل بپوشاند. به عبارتی ، دولت در طی این مدت توانسته ریلگذاری را انجام بدهد و طبیعی است که در کشور ما معمولا دولتها در دوره اول ریلگذاری را انجام میدهند و در دوره دوم میتوانند نسبت به محقق کردن بخشی از آن وعدهها و شعارهایشان یا همه شعارها و وعدهها موفق بشوند.
مهمترین کار معاونت امور زنان و خانواده برای بهبود وضعیت زنان چه بوده است ؟
ما از ابتدا که فعالیتمان را در معاونت آغاز کردیم ، نقشه راهی مقابل ما گسترده شده بود. مواجه بودیم با اجرای قانون پنجم توسعه و مشخصا ماده 230 که بسیار گسترده در 14 ماده از معاونت و دولت خواسته بود که با همکاری دستگاههای اجرایی تفاهمنامههایی را امضا کند و اقدامات قانونی را انجام بدهد. از طرف دیگر ما همزمان شروع به تدوین احکام پیشنهادی برای برنامه ششم توسعه کردیم . همه اینها نیازمند بررسی وضعیت بود. ما ماموریت خودمان را برای نزدیک کردن به ساختارهای مشابه خودمان در دنیا و آنچه که از چنین ساختارهایی انتظار می رود ، به این شکل تعریف کردیم که با بررسی وضعیت و شناخت مسائل ، آسیبها و ایجاد حساسیت و جلب توجه نسبت به آن آسیبها و مسائل به مرور بتوانیم مشارکت حداکثری را برای حل آن مشکلات و آسیبها جلب کنیم لذا شروع به شناسایی ظرفیتها کردیم و در مرحله بعدی مدیریت و هماهنگی بین آن ظرفیتها را در دستور کار قرار دادیم از آنجا که موضوع زنان و خانواده موضوعی فرابخشی است در نتیجه اصلا به قوه خاص ، دستگاه خاصی یا معاونت کوچکی مثل معاونت امور زنان و خانواده محدود نیست. موضوع زنان خانواده در خیلی از دستگاهها و نهادها پخش شده و باید در دستور کارشان باشد در واقع جزء وظایف ذاتیشان است. لذا اینکه انتظار داشته باشیم ؛ معاونت امور زنان و خانواده بتواند یک تنه وضعیت را بهبود ببخشد، کنترل و کاهش در روند آسیبهای اجتماعی داشته باشد (که بویژه این حوزه را مبتلابه خودش کرده است) این انتظار چندان بجایی نیست و دور از واقعیتها و
واقع نگری است و لذا ما در این ماموریت سعی کردیم، حرکت خودمان را آغاز کنیم و ادامه بدهیم و الان هم با همین نگاه برنامههایمان را پیش میبریم. من بزرگترین دستاورد این دولت را در حوزه زنان و خانواده ، گفتمانسازی و تبدیل کردن مطالبات حوزه زنان و خانواده به مطالبه عمومی و جلب توجه و ایجاد حساسیت نسبت به مسائل و آسیبهایی که در این زمانه بیم آن میرود زنانه بشود و زنان بیشتری را درگیر کند ، میدانم.
لایحه امنیت زنان و کودکان در حال حاضر در چه مرحلهای است و با اجرایی شدن آن چه اتفاقی رخ میدهد؟
عنوان دقیق آن «لایحه تامین امنیت زنان در برابر خشونت» است. سه تیم پژوهشی ما که روی این لایحه کار میکردند یافتههای خودشان را در اختیار معاونت قرار دادهاند . معاونت به عنوان کارفرما این سه متن را تلفیق کرده است ما در حال حاضر متن نهایی را آماده کردهایم . در واقع یک لایحه جامع تامین امنیت زنان در برابر خشونت که مجموعهای از تدابیر قانونی ، فرهنگی ، بازدارنده و حفاظتی - حمایتی را دربردارد، آماده شده است. انشاءالله تا آخر هفته آن را به کمیسیون لوایح ارسال میکنیم و امیدواریم در مراحل بعدی در مجلس با سرعت بیشتری مورد بررسی قرار بگیرد. ما برای این لایحه حدود پانصد صفحه سند پشتیبان آماده کردهایم. مبانی فقهی ، مبانی شرعی ، قانونی ، عرفی و حتی بینالمللی را بررسی
کردیم . امیدواریم با این بررسیهایی که با وسواس هر چه تمامتر این سه سال انجام دادیم با کمترین بحث و بررسی انشاءالله به تصویب برسد.
با تصویب لایحه تامین امنیت زنان انتظار داریم هم در بازدارندگی از خشونت علیه زنان و هم در مقابله و حفاظت حمایت و نیز مجازات این گونه اعمال ، شاهد تحول اساسی در جامعه باشیم.
آیا موضوع امنیت کودکان هم شامل این لایحه می شود؟!
در مورد کودکان دختر در اشکال خشونت در خانواده دیده شده است همچنین در ازدواجهای اجباری و زودهنگام که یکی از شکلهای خشونت است و دختران قربانی میشوند. اما در مورد کودکان ، مرجع کلی حقوق کودک در حال تدوین سندی است که شامل این گروه از جمعیتمان میشود. از طرف دیگر ، در سند امنیت زنان و کودکان در روابط اجتماعی که موضوع ماده 227 قانون برنامه پنجم توسعه است و با مشارکت وزارت کشور تدوین شده بود ، معاونت هم نظرات خودش را برای تکمیل آن ارائه داده است. آنجا بحث کودکان را جدا کردیم و آن را به مرجع ملی حقوق کودک ارائه دادیم که به صورت جداگانه دیده بشود و تحت شعاع موضوعات دیگر قرار نگیرد! امنیت کودکان در آنجا مورد توجه قرار میگیرد ولی آنچه که در لایحه مذکور مطرح است ، بیشتر بحث امنیت زنان است و بخشهایی شامل کودکان دختر می شود.
آیا بودجه معاونت زنان متناسب با فعالیتهای آن است؟ به نظر میرسد که این بودجه هر سال کاهش پیدا میکند!
کاهش که نه ولی افزایش پیدا نمیکند! (با خنده) بودجه معاونت یا ثابت است یا یک مقدار بسیار ناچیزی افزایش پیدا میکند. امسال بودجه معاونت زنان 19 درصد افزایش پیدا کرد. سال گذشته در ماههای پایانی مجلس نهم در اتفاق ناخوشایندی یکی از خانمهای نماینده پیشنهاد داد که سه میلیارد از بودجه ما کاهش پیدا کند و به بودجه بهزیستی اضافه بشود! یک خانم این پیشنهاد را داد و متاسفانه در صحن علنی هم رای آورد ولی امسال 19 درصد افزایش داشتیم این هم ناشی از سیاست کلی دولت بود که بودجه دستگاهها (به دلیل شرایطی که همه واقف به آن هستیم) تقریبا افزایش پیدا نکرد اما اینکه این بودجه معاونت امور زنان و خانواده متناسب با انتظارات و نیازها باشد ، قطعا اینطور نیست ولی به این معنا هم نیست که این بودجه ناچیز صرفا برای زنان و خانواده است و بقیه بودجه کشور برای مردان است !
ما این اعتقاد را نداریم و معتقدیم زنان در همه بودجه کشور شریک و سهیم هستند . برنامهها باید نیازهای آنان را مورد توجه قرار بدهد.ما معمولا مسائلی که نیازمند اقدام فوری هستند را در اولویت و در دستور کار دستگاههایی که وظیفه ذاتی دارند، قرار میدهیم . در آنجا تخصیص اعتبار است با توجه به مسائلی که نیازمند توجه ویژه هستند، اهمیت پیدا میکند مثل : دختران بازمانده از تحصیل یا بحث سواد دختران عشایری و زنان روستایی یا بحث زنان آسیبدیده و خانواده زندانیان، اینها مواردی است که ما تلاش میکنیم بودجههای بیشتری را از دستگاهها جذب کنیم و مسائل این گروهها را در اولویت دستگاههایی قرار بدهیم که با مسائل اولویت دار عدیدهای مواجه هستند و کمتر دغدغه و فرصت پرداختن به این مباحث را دارند.
به نظر شما کدام قشر از زنان با مشکلات بیشتری روبهرو هستند؟
هر قشری از زنان مطالبات و مشکلاتی دارند که باید مورد توجه قرار بگیرد. ما نمیتوانیم مسائل زنان را به یک یا دو گروه خاص تقلیل بدهیم. ما سعی کردیم در این دوره از حکم صادر کردن بپرهیزیم و به مسائل گروههای مختلف زنان اهمیت بدهیم. همه زنان مطالبه و مشکلاتی دارند که باید مورد توجه قرار بگیرد . مثلا : زنان سرپرست خانوار فرهنگی به نظر میرسد که در مقایسه با زنان سرپرست خانواری که فرهنگی نیستند مشکلات کمتری داشته باشند در حالی که آنها چه بسا مشکلات بیشتری هم داشته باشند یا دختران خودسرپرست (که الان تعدادشان با توجه به بالارفتن سن ازدواج قابل توجه شده است) عمدتا تحصیلکرده و شاغل هستند، ولی نیازها و اقتضائات خاص خودشان را دارند. نمیتوانیم بگوییم چون اینها تحصیلکردهاند و مشکل مالی ندارند پس آنها را از کانون توجه خودمان خارج کنیم.ولی به نظر میرسد که در حال حاضر ، زنان سرپرست خانوار به دلیل اینکه همه مبتلا به فقر مالی هستند و هم بعضا در خانوادههایی که فقر فرهنگی دارند مسئولیت خانوار را بر عهده دارند.
(اکثر زنان سرپرست خانوار تقریبا بیسواد و بیکار هستند) این موضوع خیلی نگران کننده است و ما را متوجه این نکته میکند که باید توجه ویژهای به این گروه داشته باشیم و نیز زنان آسیبدیده و در معرض آسیب که آنها هم همینطور و زنان بدسرپرست که همسرانشان زندانی و معتاد هستند . الان 62 درصد معتادین در کشور، متاهل هستند که نشان میدهد ؛ همسران و کودکان این افراد معتاد تحت چه شرایطی هستند و از چه زندگیای برخوردارند و ممکن است تحت چه خشونتها و آزارهایی قرار داشته باشند! از طرف دیگر زنان بهبود یافته از اعتیاد چنانچه دسترسی به اشتغال پایدار نداشته باشند و مورد حمایت قرار نگیرند ، احتمال بازگشت به اعتیاد و زندان در مورد آنها بسیار متصور است. بنابراین آنها هم مشکلاتشان باید بیش از سایر گروهها مورد توجه باشد.
به طور کلی کلید حل مشکلات زنان در جامعه چیست؟
حل مشکلات زنان یک کلید ندارد بلکه نیازمند دسته کلید است. انواع کلیدها باید در این دسته کلید وجود داشته باشد تا بتوانیم قفل را باز کنیم. بخشی از مشکلات برمیگردد به اینکه خود زنان ، اعتماد به نفس و خودباوری داشته باشند. هم دولت و نظام باید کمک کند و هم خود زنان باید این حس را در خودشان تقویت بکنند . کلید دیگر این است که باور به شایستگیها ، توانمندیها و صلاحیتهای زنان توسط دولت و نظام در جامعه تقویت بشود و با خاطر جمع و خیال راحت مسئولیتها سپرده شود. الان به نظر میرسد که این باور وجود ندارد و دست و دلشان میلرزد وقتی که میخواهند مسئولیتی را به یک خانم بسپارند! من خودم شاهد بودم : رزومههایی که خواسته میشود ، بارها مصاحبه میشود تا بالاخره راضی میشوند یک پست میانی را به یک خانم بسپارند در حالی که چنین برخوردی با آقایان ملاحظه نمی شود و بحث تجربه نداشتن و عدم برخورداری از مهارت همه اینها دستاویزی قرار میگیرد که به هر بهانهای زنان را از گردونه قدرت و مدیریت خارج کنند.
این هم یک معضلی است که ما در جامعه داریم ولی شاه کلید همان فرهنگ ، باور و نگاهی است که بالاخره باید شکل بگیرد و اعتقادی که باید بوجود بیاید تا از ظرفیت زنان و توانمندی آنها به عنوان گروه بزرگی از جامعه و نیمی از سرمایه انسانی کشور که دانشآموخته هم هستند ، در عصری که دوره بهرهگیری از تکنولوژیهای نوین است ، نیاز به تخصص دارد، استفاده شود خیلی از دانشآموختگان ما از این تخصصها بهرهمند هستند. این کار، زن و مرد نمیشناسد ، نباید در فرصتهای شغلیای که ایجاد می شود ما این تفاوتها را قائل شویم و بدون در نظر گرفتن شایستگیها و صلاحیتها هنوز ترجیحمان با مردان باشد.
« همه موضوعات مختلفی که در زمینه زن مطرح است ، بایستی یک شکل سیستمی پیدا کند ، بایستی یک هندسه عمومی پیدا کند» نظرتان در مورد این فرمایش مقام معظم رهبری چیست؟
فرمایش مقام معظم رهبری موضوعی بسیار راهبردی است. این موضوع به فرابخشی بودن و فراقوهای بودن مباحث زنان و خانواده بازمیگردد. ما نیاز به سیستمی داریم که درآن جای هر کدام از دستگاهها ، نهادها ، مسئولان و متولیان مشخص باشد و تقسیم کار درستی بین آنها صورت گرفته باشد.
از این همه پراکنده کاری ، موازیکاری و دوبارهکاری پرهیز بشود. ما به شدت از این معضل در حوزه زنان و خانواده رنج میبردیم که متولیان متعدد بعضا یکدیگر را خنثی میکنند، بعضا تخریب میکنند و زیر پای یکدیگر را خالی میکنند! این موضوع آسیب زننده است و دود آن به چشم زنان و خانواده میرود. ما به شدت به این سیستم که مقام معظم رهبری فرمودند نیاز داریم و به این مسئله که فرمودند : دیدن به شکل یک هندسه عمومی که همه چیز در جای خودش باشد و وظایف و مسئولیتها مشخص باشد نیاز داریم تا بتوانیم پاسخگویی لازم را داشته باشیم. تنها در آن صورت است که انتظار میرود بتوان شاهد بهبود وضعیت ، تقویت نهاد خانواده و ارتقای جایگاه زنان باشیم.
البته در ابلاغی که در مورد سیاستهای کلی خانواده صورت گرفت و بلافاصله توسط معاون اول تقسیم کار انجام شد، خوشبختانه این اتفاق در حال وقوع است و تقریبا به همین شکل سیستمی با سیاستهای کلی خانواده برخورد شده است. ما منتظریم برنامه دستگاههای همکار که در تقسیم کار ملی برای 16 بند سیاست کلی بعد از سه ماهی که تعیین کردیم به دبیرخانه ستاد ملی زن و خانواده واصل شود و آنها در ستاد ملی بررسی شده و به یک برنامه تبدیل خواهد شد . این ستاد هم تقریبا یک ستاد فراقوهای است که رئیس جمهور رئیس آن است و دبیرخانه آن در معاونت امور زنان و خانواده مستقر است انشاءالله شاهد تحقق این سیاستها به شکل سیستمی خواهیم بود که میتواند الگویی برای پیگیری سایر سیاستها و مباحثی که وجود دارد و از جمله مباحث حوزه زنان باشد.
لازم به ذکر است ، زمانی که سیاستهای کلی ابلاغ میشود، خطاب آن فقط قوه مجریه نیست. صراحتا در مقدمه ابلاغیه خطاب به سران سه قوه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام آمده است تنها قوهای که (از شهریورماه که این سیاستها ابلاغ شده) تقسیم کار را انجام داده و پیگیر تحقق این سیاستهاست قوه مجریه است و سایر قوا که وظیفه دارند و این سیاستها به آنها ابلاغ شده هیچ حرکتی انجام ندادهاند! تا زمانی که ارتباط تنگاتنگ و این تاثیر و تاثیرات متقابل بین قوا شکل نگیرد و تا عزم ملی به وجود نیاید ، نباید انتظار داشته باشیم که اتفاق جدی بیفتد . باز هم یک قوه به تنهایی برخی از این وظایف را بر دوش میکشد وقتی که سه قوا احساس مسئولیت نکنند، قطعا ، حرکتها ابتر خواهند بود و آن نتیجه لازم و مورد دلخواه به دست نخواهد آمد.
متشکرم
منبع:روزنامه رسالت